Kansen bieden of grenzen bewaken?

door: Paul Chung

 

Sinds ik weer terug ben in Nederland (tussen 2007 en 2023 heb ik in het buitenland gewerkt), zie ik, mede door mijn werk als directeur in het praktijkonderwijs, een duidelijke ontwikkeling in het voortgezet onderwijs. Steeds meer leerlingen stromen gedurende het schooljaar terug als zij-instromer, vaak als gevolg van een niet goed passend advies, in vele gevallen gebaseerd op de uitkomsten van de doorstroomtoets. Dit speelt over de volle breedte van het vo. Leerlingen die starten op havo of vmbo, komen uiteindelijk terecht op een plek die beter past (cognitief/academisch), zoals het vmbo of praktijkonderwijs.

We hebben het vaak over kansengelijkheid, en op papier klopt dat. Kansengelijkheid vraagt dat we leerlingen kansen bieden en ruimte geven om bij te sturen, en daar sta ik dan ook volledig achter. Tegelijk zie ik in de praktijk ook een hele andere kant. Deze vorm van zij-instroom brengt namelijk een aanzienlijke complexiteit met zich mee. Leerlingen stromen in bestaande groepen in, en zeker in het praktijkonderwijs gaat het vaak om leerlingen met extra ondersteuningsbehoeften; dat verhoogt de druk op het klassenmanagement. Daarnaast vraagt het veel van docenten, pedagogisch, didactisch en organisatorisch. In een tijd van (toch al) hoge werkdruk en personeelsschaarste wordt de algehele werkbelasting er niet makkelijker op.

Sterker nog, dit raakt aan een fundamenteel spanningsveld in het voortgezet onderwijs:
1. Ja, we willen kansen bieden
2. Ja, we hebben beleidsmatige steun (ook vanuit mijn bestuur)
3. Maar ook ja, de uitvoerbaarheid staat onder druk

Kortom: we willen het, we mogen het, maar kunnen we het ook?

Wat mij betreft vraagt dit om een eerlijker gesprek binnen onze scholen, besturen en samenwerkingsverbanden. Dat we leerlingen kansen moeten bieden, staat buiten kijf. De vraag is hoe we dat op een duurzame manier doen voor zowel leerlingen als docenten. Ik denk dat we in ieder geval moeten kijken naar drie factoren. Als eerste gaat het om de grenzen van instroom gedurende het schooljaar. Daarnaast is een evenwichtige verdeling van leerlingen tussen scholen van groot belang en ten derde moeten we goed kijken hoe we de ondersteuning van teams, die dit allemaal dagelijks moeten realiseren, inrichten.

Mijn vrees is dat als we deze spanning blijven negeren, we het risico lopen dat precies datgene wat we willen versterken, namelijk het bieden van goed en passend onderwijs, geweldig onder druk komt te staan. Maar we zijn er niet alleen om het probleem te beschrijven. Het gaat juist om het ontwikkelen van handelingsperspectieven.

Herkenbaar voor anderen in het vo of praktijkonderwijs? Ik ben benieuwd naar jullie ervaringen.

Paul Chung
Directeur Accent Hoogvliet