In de onderstaande tekst geschreven door Anneke Neijt-Kappen, hoogleraar Nederlandse taalkunde, staan zorgen over de formulering van de nieuwe (concept-)kerndoelen voor het primair onderwijs. BON deelt deze zorgen. En BON is van mening dat ze concreter geformuleerd moeten worden, zodat duidelijk en meetbaar wordt wat leerlingen moeten weten, begrijpen en kunnen, met name op het gebied van lezen en schrijven, op verschillende momenten in het primair onderwijs. Dat is belangrijk voor leraren van het primair onderwijs en de vervolgopleidingen, voor ontwikkelaars van lesmaterialen en toetsen, voor de onderwijsinspectie en niet in het minst voor leerlingen en hun ouders die willen weten of het onderwijs zinvol is en wat het niveau van de leerling is.
Waarom deze brief
Lezen en schrijven hebben in de nieuwe onderwijswetten een centrale plaats gekregen. Bij de tweede stap van de onderwijsvernieuwing, de uitwerking van de kerndoelen in de SLO-brochures Kerndoelen primair onderwijs en Kerndoelen voortgezet onderwijs (die nog via AMvB’s moeten worden goedgekeurd) wordt dat deel van de onderwijsvernieuwing echter niet uitgewerkt. Het hoofdstuk Nederlands bevat kerndoelen voor Communicatie, Taal en Literatuur. Geen kerndoelen voor Lezen en Schrijven terwijl de wet daar expliciet om vraagt. Dat moet een vergissing zijn.
Daarnaast zijn de kerndoelen van het primair onderwijs vrijwel letterlijk overgenomen uit de brochure Kerndoelen voortgezet onderwijs. Dat betekent dat alleen de einddoelen van de onderbouw van het voortgezet onderwijs worden aangeduid, het niveau van 14-jarigen. Voor het leren lezen en schrijven zijn echter tussentijdse kerndoelen van belang. Het gaat net als bij het leren spreken en verstaan om fases van verwerving die op elkaar voortbouwen, stimulansen die je op een bepaald moment moet aanbieden en doelen die gehaald moeten zijn voor je verder kunt. Bovendien moet je zo vroeg mogelijk beginnen, om te profiteren van het bijzondere taalleervermogen van kinderen dat ze langzamerhand kwijtraken – de talenwonders onder ons uitgezonderd. Ongeletterde en half geletterde 12-jarigen zijn kansarme jongeren. Om deze redenen zijn tussentijdse kerndoelen voor kleuters en jongere kinderen noodzakelijk.
De twee brochures laten zien dat het primair onderwijs ‘overgeslagen’ wordt – dat geldt waarschijnlijk eveneens voor de andere vakken. Het is een miskenning van de belangrijkste fase van het onderwijs. Als overheid laat je de gelegenheid voorbij gaan om het veld met een wervende tekst te enthousiasmeren en goed te instrueren.
Waarom geen wettelijke status voor met name de brochure Kerndoelen primair onderwijs
Formeel kan de overheid beide brochures afkeuren omdat ze niet voldoen aan de wet. Dat is zo (a) omdat de brochures beschrijvingen geven van de onderwijsstof (vaak in termen van taken of bezigheden) en geen doelstellingen gericht op het verwerven van kennis, inzicht of vaardigheden (zie bijlage voor informatie over wat doelstellingen zijn volgens het SLO en volgens de wet), (b) omdat ze niet expliciet maken wat de kerndoelen zijn voor lezen en schrijven, en (c) omdat de onderwerpen die in de wet zijn voorgeschreven niet als afzonderlijke onderwerpen, met hun eigen karakteristiek en kerndoelen zijn opgenomen.
Het gaat uiteindelijk niet om die formele punten, maar om de kwaliteit van de aansturing vanuit de overheid. Politici en beleidsmakers staan niet zelf voor de klas, maar ze kunnen er wel voor zorgen dat de overheidsteksten in begrijpelijke taal aangeven wat van leerkrachten en schoolbesturen verwacht wordt.
Kamerleden en andere betrokkenen, neem de brochure Kerndoelen primair onderwijs niet over!
De toekomst
Het is mogelijk om in dit stadium van de onderwijsvernieuwing nog op korte termijn veranderingen aan te brengen, omdat er een voorbeeld voorhanden is waar Nederland gebruik van kan maken: de Vlaamse onderwijsvernieuwing die in 2025 wettelijk is vastgelegd in de brochure Minimumdoelen en visieteksten voor leerlingen tot 12 jaar.
We hoeven niet alles van Vlaanderen over te nemen. Nederland heeft een andere onderwijstraditie en onderwijsrealiteit. In Vlaanderen is er traditioneel een sterkere gerichtheid op het onderwijzen van parate kennis dan in Nederland. Toch is juist in het po veel aandacht nodig voor het verwerven van kennis als noodzakelijke basis van het komen tot inzicht. De commissie die voor Vlaanderen de minimumdoelen heeft ontwikkeld, benadrukt in een korte presentatie dat voor wie gelijke kansen voor iedereen nastreeft, een gemeenschappelijk kennisrijk curriculum de enige optie is.
Met het Vlaamse voorbeeld als uitgangspunt en kennis van referentieniveaus en leerlijnen zou een kleine commissie van experts een concept kunnen schrijven met per wettelijk voorgeschreven onderwerp een karakteristiek (of visie) en kerndoelen die op de fases van het primair onderwijs zijn toegesneden. Begindoelen voor les in groep 1 en 2, tussendoelen voor groep 3-6 en einddoelen voor groep 7 en 8. Opname in de wet kan volgen, nadat onderzocht is of er genoeg draagvlak is bij leerkrachten, inspecteurs en schoolbesturen. Een alternatief is om dit document vanuit de overheid als tekst te laten circuleren, te gebruiken door wie ervoor openstaat.
Voorlopig het po dus als proeftuin voor een geheel andere manier van aansturen, want als het Vlaamse voorbeeld gevolgd wordt, worden bijvoorbeeld de referentieniveaus minder belangrijk. Het is denkbaar dat dit een enorme stimulans zal betekenen voor de belangrijkste spelers: de leerkrachten.
Verwijzingen
De in december 2025 gepubliceerde Nederlandse brochures:
www.slo.nl/publicaties/@25212/kerndoelen-primair-onderwijs/
www.slo.nl/publicaties/@25214/kerndoelen-voortgezet-onderwijs/
De in 2025 verschenen Vlaamse brochure met minimumdoelen: publicaties.vlaanderen.be/view-file/81687
De korte presentatie: share.google/FHUK0EVLAfzb1rOMM
Verder lezen:
Over de brochures: didactieknederlands.nl/2026/02/kerndoelen-voor-po-en-vo-zoek-de-verschillen/
Over het voortraject van de brochures, de definitieve conceptkerndoelen: neerlandistiek.nl/2025/11/leren-lezen-en-schrijven-zou-dat-helpen/
BIJLAGE. Wat zijn kerndoelen?
Kerndoelen volgens SLO: “Kerndoelen zijn globale beschrijvingen van belangrijke onderwijsinhouden.” www.slo.nl/thema/meer/tule/toelichting/kerndoelen/
Kerndoelen volgens de wet die bij de 1e Kamer ligt: “Een kerndoel, alsmede de uitwerking daarvan, wordt, met inachtneming van artikel 8, eerste tot en met derde lid, bij algemene maatregel van bestuur vastgesteld als een na te streven inhoudelijke doelstelling voor het onderwijsprogramma, gericht op het verwerven van kennis, inzicht of vaardigheden of het opdoen van ervaringen door leerlingen.” <www.eerstekamer.nl/behandeling/20251209/gewijzigd_voorstel_van_wet/document3/f=/vmt7etwhtpza_opgemaakt.pdf>
[Terzijde. Artikel 8, lid 1 tm 3 bepaalt dat het onderwijs moet worden ingericht op een ononderbroken ontwikkelingsproces van de leerlingen; dat het gericht moet zijn op de brede vorming van het kind: emotioneel, verstandelijk, creatief, sociaal, cultureel en lichamelijk; en dat scholen verplicht zijn om actief burgerschap en sociale cohesie te bevorderen (het bijbrengen van respect voor en kennis van de basiswaarden van de democratische rechtsstaat, zoals vrijheid, gelijkwaardigheid en solidariteit.]
door: Anneke Neijt-Kappen/30 maart 2026
Beeldmateriaal: Toon Rekkers/Beter Onderwijs Nederland
Laat een reactie achter
Je moet ingelogd zijn op om een reactie te plaatsen.