Door: Bart Vervoort – Wanneer je hoort dat iemand ‘kan lezen en schrijven met ..’ (een vaardigheid, een apparaat, vul maar in), dan weet je dat het goed zit. Deze persoon weet de weg en omzeilt problemen. Onze jeugd kan én niet lezen én niet schrijven .. en we maken ons er nog steeds niet druk om.
Maar lezen is denken en schrijven is nog veel meer, veel dieper denken. Als we niet meer lezen en niet meer schrijven, stopt een groot deel van het denken; het deel dat we nu juist breed maatschappelijk ontwikkeld hadden in een periode die, niet geheel toevallig, samenviel met een enorme toename in veiligheid, welzijn en welvaart. Ter wille van het doel laat ik een politiek-maatschappelijke duiding hier graag achterwege, maar met een deel van de bevolking dat niet meer leest (een punt dat we rap naderen) en niet meer schrijft (een punt dat we helaas al bereikt hebben) creëren we een nieuwe onderklasse.
Gelukkig heeft ons kabinet een plan. Net voor de zomervakantie werd duidelijk dat alle ballen op ‘Taal’ moeten (en dus maar eventjes wat minder Rekenen; alsof het daarmee zo lekker gaat).
Wat ‘Taal’ dan precies behelst werd er niet bij verteld, maar wel werd verwezen naar de hernieuwde Kerndoelen. Wie met een strak gezicht beweert dat die, of zelfs maar de vorige, enig houvast gaan bieden, heeft ze duidelijk nog nooit gelezen.
Voeg daaraan toe dat sinds kort ‘thuistalen’ anders dan het Nederlands weer op grote schaal –gedurende de lesdag – ingezet mogen gaan worden, en elke serieuze leerkracht zal je voorspellen dat van het grote plan ‘Taal’ weinig terecht gaat komen.
Waarom beginnen we niet – overal – met wat we al hebben? We moeten dit klein aanpakken. Dus laat het kabinet landelijk ondersteunen wat een actieve ouder/school zou doen (en dus al doet). Met een reeks kleine zaken die niets nieuws vragen en lokaal al gebeuren kom je een heel eind:
1. Ouders, lees je kind voor, liefst dagelijks en van week 1 tot ca. 12 jaar. Dat mag zeker in de taal van je hart. Thuis zijn andere talen, zeker de ‘thuistaal’ prima, soms zelfs aan te bevelen. Op school lezen we Nederlands (behoudens een welgemikte uitzondering) tot het NL-leesniveau zó hoog is, dat Engels en eventuele andere vreemde talen als kers op de taart hun intrede doen.
2. Schoolleider, wees je gemotiveerde leerkracht en ib-er voor. Zorg (met je Leescoördinator of Taalspecialist) voor een kast vol jeugdliteratuur voor gr4 t/m gr8, 25 stuks van elke titel. Nederland is enorm rijk aan goede jeugdliteratuur, oud en nieuw. (Dit is niet de plaats om álles van Anna Woltz aan te prijzen, dus dat zal ik niet doen). Hulp nodig? Onderwijsfora staan vol met prima lijstjes.
3. Start daarmee Groepslezen (Verdiepend Lezen) in al je groepen 4/8.
4. Start daarmee je Leerkrachten-Leesclub, die samen nieuwe titels leest en aanprijst.
5. Stop met ‘Stillezen’ (tenzij je al een echt hoogwaardige leescultuur in een klas hebt).
Stillezen is tijdverspilling. Zwakke lezers lezen helemaal niet (slaan hooguit af en toe een bladzijde om), matige lezers blijven zonder hulp hangen en die ene goede lezer voelt zich opgelaten, omdat hij als enige doet wat de bedoeling leek.
Als het tegenzit, is de leerkracht ondertussen met ‘iets anders’ bezig. Verkeerd signaal.
Een lezende klas vergt een lezende leerkracht. Vandaar die Leesclub. Vandaar samen met de klas lezen; hardop dus. Laat zwakke lezers hun stukje voorbereiden, zodat ze succes ervaren.
6. Praat over het gelezene. Spreken over de tekst consolideert uitspraak, betekenis, woordenschat, synoniemen, context, kennis etc. Pas deze aanpak ook toe op andere taal die passeert, of die je bewust toevoegt.
7. Laat ze schrijven. Begin eens met niet meer accepteren, dat het antwoord waar dat vervloekte invulboek toch nog probeert 4 lege regels voor te bieden, kortweg ‘Nee’ of ‘Soms’ luidt. Eis minimaal een volledige zin, beginnend met een Hoofdletter en eindigend met een punt (of één ? of één !).Biedt vervolgens 10 woorden van de week aan. Maandag bespreken, in je lessen verweven, 4 dagen foutloos overschrijven, 5e dag 3 stuks gebruiken in een correcte, betekenisvolle zin. (Wedstrijdje voor taal-creatievelingen; niet 3, maar zo veel mogelijk van de woorden in 1 correcte zin). En dan natuurlijk ook door naar echt schrijven. Wekelijks een korte stelopdracht. Dat mag naar eigen inzicht of fantasie, maar bied ook altijd een paar kapstokken. Breid dit uit naar een argumentatie voor of tegen een stelling. Ere-divisie: Het tegengestelde beargumenteren van wat je zelf vindt.
8. Houd Technisch Lezen, in welke passende vorm dan ook, vol tot in de bovenbouw, totdat bij iedere leerling het gewenste niveau bereikt is. Behoudens de ca 1% met ernstige dyslexie kan iedereen goed leren lezen. Het vergt geen hoge intelligentie of speciale vaardigheden. Wel les en energie.
9. Stel kennis centraal. Na het bereiken van een goed Technisch Lezen-niveau, draait vervolgens alles om kennis en context. Wie dat zo uit z’n mouw schudt is gezegend. Voor alle anderen is er tegen-woordig nog mooier materiaal dan de aloude encyclopedie. Denk bijvoorbeeld aan ‘Wetenswaardig’ of het ‘NKC’.
10. Ouders, stop met smartphones uitdelen. Los van andere nadelen sterven daarin lezen, lol en concentratievermogen. Geen smartphone tot je 14e. Geen sociale media tot je 16e. Laat scholen streng zijn. Thuis is, ook wetenschappelijk, veel beter dan in de kluis. En ouders, hanteer op z’n minst een schermvrij uur rond etenstijd, twee uren in het weekeinde.
Misschien is het u opgevallen dat slechts twee van bovenstaande punten geld kosten. Maar er is, zoals al heel lang in ons onderwijs, geld zat. Voor de Basisvaardigheden jaarlijks ca. € 302.000.000,- voor het PO. Ok, daartoe behoren ook Burgerschap en Rekenen. Burgerschap was al bijna gratis, en wordt enorm versterkt als we wat daarvoor beschikbaar is ook echt aandachtig gaan lezen, om er vervolgens inhoudelijk over te spreken. Kost niets.
Over Rekenen laat ik me altijd graag adviseren door Sezgin en Peter van het NMI. Maar uit eigen ervaring zeg ik u vast:
1. Maak automatiseren deels weer echt memoriseren. Stampen dus. Tafels. Wat je uit je hoofd weet, kost geen werkgeheugen. Ouders; mee-oefenen. Klas; opdreunen en nooit meer vergeten.
2. Gebruik die hokjes! Bekijkt u weleens een rekenschrift? Als er al met hokjes gerekend wordt (veel te vaak niet) houdt het gemiddelde Nederlandse kind zich daar in het geheel niet aan. Resultaat? Goede tussenstappen, verkeerd eindresultaat. Grrrr. Niet binnen de hokjes = opnieuw doen. Opgelost.
Dus laten we de Rekenmeesters 50 van die 302 miljoen geven. En 2 miljoen voor ‘uitvoering’. Dan blijft er voor de crisis-investering in lezen en kennis 250 miljoen over. Zo, dat zijn een hoop boeken. Geen extra ambtenaren, geen projectgroep, trainers, subsidieverantwoordingsapparaat. Gewoon die € 203,- per leerling overmaken naar de school. En dan eerst deze 10 punten gaan doen. Kan het beter? Ik houd me aanbevolen voor aanscherping, uitbreiding en verbetering. Maar ga alsjeblieft lezen tot je erbij neervalt. Gelukkig is het ook nog ontzettend leuk.
Bart Vervoort. Schoolleider PO
Bestuurslid BON. Okt 2026
Beeldmateriaal: @Beter Onderwijs Nederland
Laat een reactie achter
Je moet ingelogd zijn op om een reactie te plaatsen.