Gesprek “hoe benutten we het talent van elke leerling” met VO-raad

Klachten over het onderwijs zijn er in vele soorten en maten. Maar wat zijn nu de beste oplossingen voor de problemen in het onderwijs? Met die insteek startte de Volkskrant in november 2009 de Onderwijsagenda. De VO-raad gaat door op dit initiatief en wil met alle direct betrokkenen bij het voortgezet onderwijs (ouders, leerlingen, docenten, wetenschappers en het bedrijfsleven) in debat over wat nu echt nodig is om het beste uit elke leerling te halen.

Is meer differentiatie in lesvormen, niveau, tempo en onderwijstijd wellicht het antwoord? Moet er meer geïnvesteerd worden in digitaal leren? Of moeten we juist denken in de richting van een andere organisatie van het onderwijs?
Bij de beantwoording van deze vragen vinden wij het belangrijk alle belanghebbenden bij het onderwijs te betrekken, hoe verschillend partijen er ook in mogen staan. Daarom nodigen wij u uit om aanwezig te zijn bij één van de twee bijeenkomsten die wij in februari organiseren. Tijdens deze sessies buigt u zich samen met andere betrokkenen bij het onderwijs over de vraag wat nu echt nodig is voor kwalitatief goed, toekomstbestendig en inspirerend onderwijs.
De bijeenkomsten hebben de vorm van een versnellingssessie. Dat is een snelle en effectieve methode om meningen te peilen. Elke deelnemer wordt uitgedaagd om actief mee te denken over de mogelijke oplossingen. Gezamenlijk worden de verschillende keuzes geprioriteerd. Zo komen alle deelnemers aan bod en zijn de discussies to-the-point.

Presley Bergen spreekt namens BON

30 Reacties

  1. Waarom geen onderwijspacificatie?
    Bij een pacificatie hoeven de partijen het niet eens te worden over een goede oplossing maar accepteren zij dat elke partij in eigen kring naar eigen inzicht handelt. Pacificatie is lang een kenmerk geweest van onze democratie waar mensen van verschillende zuilen met elkaar moesten samenleven. De pacificatie vertegenwoordigde een tolerantie vanuit het inzicht dat geen enkele zuil er wat mee zou opschieten al zij zou proberen haar opvattingen aan mensen van andere zuilen op te leggen. Op het terrein van onderwijs leidde de pacificatie tot een grote variatie in scholen op het gebied van levensovertuiging en educatieve uitgangspunten. Met een tolerante inborst had het niets te maken. Dat bleek wel bij de invoering van de basisvorming toen middelmaat tot algemene norm verheven werd en het leerprogramma en de gewenste leermethode minutieus werden voorgeschreven. Zou BON, in plaats van te bekvechten met de voorstanders van het nieuwe leren niet beter kunnen strijden voor het terugkeren naar pacificatie? Als je moet onderhandelen over een compromisoplossing kunnen er misbaksels ontstaan waarin de slechtste bestanddelen van beide opvattingen domineren en waarin telkens wordt geschoven als ook de machtverhoudingen verschuiven. Gezwabber dus. In het geval van pacificatie krijgen resp. houden Bon en haar tegenstanders hun eigen scholen die ze helemaal naar eigen inzichten kunnen opbouwen en worden de keuzemogelijkheden voor de ouders vergroot. Weg met de nieuwe schoolstrijd!
    Seger Weehuizen

    • punt 5
      Ik heb altijd gedacht dat punt 5 op deze site aan deze wens beantwoordde. Onderwijs van onderop, niet top-down.
      Gestandaardiseerde kennis-eisen waarborgden voldoende.

      • Een bevredigend compromis is onmogelijk
        De onderwijsvernieuwers willen op klassenniveau een down-top-stroom; de leerlingen sturen immers hun eigen leerproces. Op schoolniveau willen hun bondgenoten, de managers en de directeuren, een top-down-niveau; de leraar moet immers worden aangestuurd en zich voor elke minuut verantwoorden. Hoe kan BON in deze situatie tot een bevredigend compromis komen met haar tegenstanders?
        Seger Weehuizen

        • Top-down-top
          Goed gezien, Seger. De schoolleiding schrijft de leraar voor dat hij zich door de leerlingen laat leiden. Dat leidt tot leraren die willoos en stuurloos tussen schoolleiding en leerlingen heen en weer jojoën. Van zulk onderwijs kan je natuurlijk niets verwachten.

    • Laten we de feiten over de basisvorming op een rijtje krijgen
      Malmaison schreef: “Dat bleek wel bij de invoering van de basisvorming toen middelmaat tot algemene norm verheven werd en het leerprogramma en de gewenste leermethode minutieus werden voorgeschreven.”

      Seger, volgens regelde de Wet opde Basisvorming geen leerprogramma’s, geen verplichte niveaus en geen verplcihte leermethodes.

      Per saldo kwam de Basisvorming er op neer dat scholen verplicht werden om aan alle leerlingen in ieder geval een set van 15 schoolvakken aan te bieden. Daarbij kon de school binnen de ruimte die de vakspecifieke kerndoelen boden, haar eigen inhoud, didactiek en normering kiezen.

      Tot aan het competentiegericht leren in het mbo heeft OCW bij mijn weten nimmer een bepaalde ‘leermethode’ (didactiek) verplicht gesteld.

      Ook hebben we nooit verplichte ‘leerprogramma’s (curricula) gehad.

      DAt vmbo-ers of vwo-ers gedwongen zouden zijn om aan het niveau van ‘de middelmaat’ te voldoen, is ook onjuist. Het heeft vo-scholen ind e basisvorming altijd vrij gestaan om onderwijs aan te bieden op het niveau dat zij passend achten voor de leerlingen. Er was geen bovengrens aan de vakken die scholen mochten aanbieden of aan de moeilijkheidsgraad van de leerstof. Ook het normeren van prestaties en het ‘afsluiten’ van de basisvorming werd 100% aan de scholen overgelaten.

      • Maatwerk
        Het is goed om sweeping statements in te ruilen voor de feiten wanneer er teveel licht tussen beide zit. En in andere gevallen verdient dat ook overweging.

        Over talent, zie ook Sligte en anderen. Deze inventarisatie (in opdracht van OCenW) betreft vooral het VO.

        Henk Sligte, Jacquelien Bulterman-Bos & Mariëtte Huizinga (). Maatwerk Voor Latente Talenten? Uitblinken op alle niveaus. Amsterdam: SCO-Kohnstamm Instituut van de Faculteit der Maatschappij- en Gedragswetenschappen, Universiteit van Amsterdam (SCO-rapport nr. 820). www.sco-kohnstamminstituut.uva.nl/pdf/sco820.pdf

        Zie ook Didaktief januari-februari 2010, p. 4-6.

        • Wat is de essentie van die artikelen
          Beste Ben,

          De meeste mensen hier zullen niet in de gelegenheid zijn om de door jou gegeven referenties daadwerkelijk te lezen. Ook is mij niet duidelijk aan welke sweeping statements je refereert. Kun je een en ander verduidelijken?

          • Beste 2010
            Het rapport is één klik van je verwijderd, en je kunt het dan even doorbladeren. Dat kost niet meer tijd dan een paa reacties in deze draad lezen. Er is onder andere een peiling onder docenten gehouden, misschien toch aardig om eens te kijken wat dat heeft opgeleverd. Het begrip talent komt aan de orde, misschien toch handig om daar iets uit op te pikken, en daarmee opbouw in een discussie aan te kunnen brengen.
            Waar leg je de grens bij wat zinvolle informatie is: als zo’n referentie door drie mensen daadwerkeljk wordt benut? Door twee? Eén?
            Ik zie niet in dat de door Presley beschreven vragen over beter benutten van talent, zinvol zijn te bespreken op basis van ALLEEN ervaringsdeskundigheid. Jij wel? En wel hierom: die ervaringsdeskundigheid bestaat al langer dan vandaag, en is mede de reden dat we zitten in de situatie zoals die is. Een situatie die je juist wilt verbeteren, niet?

            De sweeping statement is de uitspraak waar Couzijn een feitelijk verhaal bij plaatst. Dat is dan weer niet zo duidelijk omdat de reactie-keten bijna onzichtbaar is: misschien kan de lichte omranding van de box rond iedere reactie worden voorzien van een dunne maar duidelijk zichtbare linkerkantlijn in plaats van het grijzige lijntje. Voor de site-beheerder is het een fluitje van een cent om dat te maken.

          • Ik vind het in de groep
            Ik vind het in de groep gooien van 187 pagina’s geen waardevolle bijdrage aan een discussie.
            Temeer daar er in die bladzijden veel aan bod komt, maar ook met vele slagen om de arm, mitsen en maren.
            Talenten zijn gedifferentieerd, en daarom moet het bestel ook gedifferentieerd zijn, en ‘het kan veel beter’, lijkt de essentie.
            En ‘goede’ leraren zijn in staat de talenten te laten bloeien.
            Sorry, maar na 1 hoofdstuk heb ik al genoeg van dit wollige gefilosofeer.

            En dan dat merkwaardige dedain voor de ervaringsdeskundigen, waar note bene dit onderzoek is gebaseerd op gesprekken met 12 ervaren docenten, en op vragenlijsten die beantwoord werden door 140 leerkrachten/directies. Alsof dat geen ervaringsdeskundigen zijn.

          • De samenvatting is een hulpmiddeltje
            Moby schreef: “Ik vind het in de groep gooien van 187 pagina’s geen waardevolle bijdrage aan een discussie.”

            Moby, het rapport (dat je op een presenteerblaadje aangereikt krijgt) heeft een duidelijke samenvatting van maar 8 pagina’s. Ik lees die altijd eerst, en lees dan *eventueel* enkele *delen* van de rest van het rapport. Voor een onderwerp dat mij interesseert vind ik dat niet teveel gevraagd. En je kunt het natuurlijk ook laten.

            Je kunt natuurlijk inhoudelijke kritiek hebben op het rapport. Maar in onze discussies gebruik maken van actuele en toegankelijke bronnen vind ik op zichzelf waardevol.

            Wat het rapport betreft: de onderzoekers geven toe dat het onderwerp (’talent op maat bedienen’) weerbarstig is door zijn vaagheid, maar hebben toch een ’tot nadenken stemmend’ arsenaal aan denkbeelden en ervaringen op een rij gekregen.

            De kennelijk niet zomaar door de onderzoekers weg te poetsen vaagheid spoort overigens uitstekend met de vaagheid van het ‘gesprek met de VO-raad’ dat het onderwerp van deze draad vormt (‘de’ oplossingen voor ‘de’ problemen in ‘het’ onderwijs).

          • Couzijn,
            het blijkt dat ik de samenvatting heb gelezen: daar begint men kennelijk mee.
            Ik zeg niet dat onderwijsverhalen niet interessant zijn.
            Maar ik vraag mij af wat een leerkracht er morgen en overmorgen mee kan.
            Ik heb op die basisschool tal van talenten mogen aanschouwen en stimuleren. Maar wat schiet ik op met zo’n beschouwing?
            Ik ben gewoon gebonden aan curriculum. Dagelijks voor de klas heb ik erg weinig aan al die ‘verheven’ voorstellen en ideale ontplooingsmodellen.
            Het is een fata morgana, dat ontplooien van al die talenten door een leraar. De leerling wordt als bloem voorgesteld.
            Dat er ook gesnoeid moet worden, daar hoor je echter weinig over.

          • De taak van de leraar is om
            De taak van de leraar is om alle middelen aan te reiken die de leerling/student nodig heeft om het vak onder de knie te krijgen.
            Zo zijn er bijvoorbeeld leraren en hoogleraren die tijdens het examen iets vragen wat ze eens tijdens het hoogcollege tussen neus en lippen hebben gemeld maar wat niet in een boek, dictaat of pdf-file/powerpoint-presentatie staat.
            Zo is er een hoogleraar neuro-anatomie die verwacht dat alle 600 studenten tijdens de les goed tekeningen kunnen overnemen (de enige andere manier om aan die tekeningen te komen is door ze van een studentenforum te halen en dat is alleen maar dankzij het initiatief van een student) enz.
            Dit is natuurlijk niet van toepassing op het Nederlands voortgezet onderwijs (misschien uitgezonderd een enkel gymnasium) maar ik wil wel maar even de nuancering maken dat leraren wel degelijk een taak hebben in die ontplooiïng van talent.
            Daarnaast moeten leraren natuurlijk toegankelijk zijn wanneer een leerling iets moet vragen en hebben ze de taak om leerlingen op een realistische wijze te motiveren en in ieder geval niet te demotiveren.
            Zo heb ik als stapelaar ondervonden dat mavisten werden gedemotiveerd om de havo en het vwo te volgen (ik heb het nu over leraren die hen demotiveerden maar ook de overheid deed dit!), laat staan dat mavisten mochten dromen van een carrière als ingenieur, arts of astronaut.

            Uiteraard zal de student/leerling zich niet ontplooien wanneer de student/leerling dat zelf niet wil. De leraar moet het echter wel mogelijk maken dat de student die dit wel wil dit ook kan doen.

          • talenten ontplooien
            In de tijd dat er weinig werd gesproken over de ontplooiing van de talenten, werden er m.i. meer talenten ontplooid, dan in de tijd dat men er de mond vol van heeft.
            Het werkelijk ontplooien van een talent vergt namelijk het gedisciplineerd volgen van een goed ontleed traject, met alle volharding die erbij hoort.
            Het ‘moderne’ onderwijs wil zoveel mogelijk aanbieden, waarbij de leerling zoveel mogelijk aan zijn trekken zou komen, maar waarbij van een gedegen doorlopen leergang weinig sprake meer is.
            Zelf heb ik een talent om een muziekinstrument te bespelen, nooit tot wasdom laten komen, wegens die ‘zelfstudie’ en het ‘zelf-ontdekken’, waarbij de vervelende oefeningen maar werden overgeslagen.
            Toptalenten moeten er veel voor laten, om hun ene talent tot grote hoogten te brengen.
            ‘Alle talenten ontplooien’; het geldt hooguit voor de Da Vinci’s onder ons.

          • Inz. ervaringsdeskundigheid
            B. Wilbrink schrijft die ervaringsdeskundigheid bestaat al langer dan vandaag, en is mede de reden dat we zitten in de situatie zoals die is. Een situatie die je juist wilt verbeteren, niet?
            Hij suggereert hiermee dat de ‘ervaringsdeskundigen’ (lees onderwijsgevenden, mensen die voor de klas staan) eigenlijk medeschuldig zijn aan het feit dat kinderen niet meer kunnen lezen, schrijven of rekenen.
            Tsja, het is óók een standpunt. Dank u wel, mijnheer Wilbrink.
            Mij, en vele anderen hier, zowel in als buiten het onderwijs, lijkt het heel wat aannemelijker dat de teloorgang van ons onderwijs juist heeft te maken met het negeren, kleineren en rechteloos maken van die ervaringsdeskundigen door politici met geheime agenda’s, bestuurders met perverse belangen, schooldirecteuren die gedreven worden door de verkeerde prikkels, een kleilaag om het onderwijs van talloze figuren die meer belang hebben bij het continueren van eindeloos geleuter en het schrijven van dikke rapporten dan bij goed opgeleide vakmensen voor de klas.
            Als ik, als stuurman aan de wal, een mening heb over Feijenoord, dan gaat die niet veel verder dan de huiskamer. Misschien schrijf ik ooit nog wel eens een dik rapport van 187 pagina’s over ’talent’, gebaseerd op wat ik aan interviews met die voetballers in een voetbalblad heb gelezen, maar dan ben ik wel zo tactisch om dat niet aan te bieden aan de trainer van Feijenoord.

          • Inzake z/w denken
            Uw ‘zwart-wit denken’ is een opmerking die je bij elke discussie kunt maken en dus nogal betekenisloos. Zo kunt u bijvoorbeeld het bestuur van deze vereniging erop wijzen dat wij met de leuze ‘geef de leraar zijn vak terug’ aan zwart-wit denken doen. Soms echter is een kwestie inderdaad zwart-wit. De vraag hier was: welk verband is er tussen de teloorgang van het onderwijs en de ‘ervaringsdeskundigen’.
            Volgens mij zijn er dan twee mogelijkheden.
            1) De ervaringsdeskundigen zijn i.h.a. genegeerd; men had beter naar ze moeten luisteren.
            2) De ervaringsdeskundigen zijn medeschuldig; dus heeft men teveel naar ze geluisterd.

            Nu kan men best genuanceerd doen over de mate waarin het terecht of onterecht is om de mensen op de werkvloer te negeren of juist te raadplegen, of die paar geraadpleegde onderwijzers wel representatief waren, in hoeverre alle ervaringsdeskundigen medeschuldig zijn; maar uiteindelijk zijn 1) en 2) gewoon tegenstrijdige standpunten. Dus het is inderdaad een zwart-wit kwestie, en dus zie ik alle aanleiding om een zwart-wit standpunt in te nemen.
            De enige ontsnappingsmogelijkheid is een derde mogelijkheid: de ervaringsdeskundigen doen helemaal niet terzake. Maar dat zegt u niet. U neemt standpunt 2 in.

          • verdraaien
            Heer Wijntuin, breng alsjeblieft uw eigen standpunten naar voren zonder verdraaide informatie van mij daarvoor als stroman te gebruiken.

          • Nogmaals letterlijk
            B. Wilbrink, letterlijk geciteerd:
            die ervaringsdeskundigheid bestaat al langer dan vandaag, en is mede de reden dat we zitten in de situatie zoals die is. Een situatie die je juist wilt verbeteren, niet?
            Mijn eigen mening:
            Ik ben zo’n ervaringsdeskundige, en ik ben er beslist niet de reden van dat we zitten in de situatie (voor verbetering vatbaar) zoals die is. En verreweg de meeste andere ervaringsdeskundigen ook niet.

          • Wie moet eigenlijk talenten opsporen en van onderwijs voorzien?
            Wacht even, beperkte Ben Wilbrink zich hier niet tot ‘de situatie waarin we nu zitten’ voorzover die te maken heeft met die ’talentontwikkeling’? Hij moet het zelf maar zeggen, maar ik dacht niet dat hij de hele onderwijsmalaise in de schoenen van de docenten zelf aan het schuiven is.

            Natuurlijk zijn er onder de collega’s sterkere en zwakkere broeders en zusters. Het is uiteraard zot om iedere docent maar overal voor verantwoordelijk te houden. Dat laat onverlet dat wij als leraren wel bepaalde hoofdverantwoordelijkheden *hebben*, de zwakkeren niet minder dan de sterkeren. Dat we ons daar niet allemaal even goed van kwijten, impliceert toch dat niet ieders ervaringskennis evenveel waard is als die van een ander? Dat is tenminste wat ik in Wilbrinks opmerking lees.

            Op wiens bordje lag ’talentontwikkeling’ eigenlijk in de afgelopen decennia? Op het bordje van de docenten zelf? Of had er eigenlijk een ’taskforce talent development’ voor moeten worden opgericht, die in onze klassen had moeten monitoren, en die talenten afvoeren naar plusklassen?

            Als we als leraren zelf verantwoordelijk waren, zijn en willen blijven, dan mag ook kritisch gekeken worden naar wie het goed doet (en hoe) en wie niet (en hoe). Goed onderzoek naar voorbeeldige praktijken vind ik dan geen slecht idee.

          • Doe effe normaal
            In de NRC-next staan vandaag twee artikelen die de noodzaak van een grote schoonmaak in het onderwijs onderstrepen.
            Een oppas-oma beklaagt zich over het competentie circus dat ze moet doorlopen om haar geschiktheid als bezoldigde kinderoppas te bewijzen. “Ik moest bewijzen dat ik weet hoe je een luier om moet doen”. “Geen idee wat je competenties moeten zijn om assessor te mogen zijn”.
            En een artikel over een advies van de onderwijsraad dat meer aandacht voor het “normale kind” bepleit waar nu vrijwel alle aandacht uitgaat naar de laag- en hoog- begaafden.
            Kortom “Back to the basics”.

        • Licht
          Maar Ben, tussen welke vegende beweringen en welke feiten zit er licht? Voordat ik aan zo’n pak huiswerk ga beginnen moet ik wel eerst gemotiveerd worden.

          • Twee dingen
            Hinke,

            Er lopen twee dingen door elkaar. Het licht is verschaft door Couzijn, dus dat is al in orde. Het huiswerk (Sligte e.a.) is geen huiswerk, alleen voor wie er in verband met de discussie over benutten van talent in het VO belangstelling voor heeft, is het een ingang tot mogelijk relevante literatuur.

            Ben.

          • Ervaring hierbij ook acceptabel?
            Maar mag iemand van jou een mening poneren zonder dat hij dit ‘huiswerk’ heeft gelezen. Stel je voor dat ik als leraar zou zeggen: het is niet aan de leraar om talent te benutten, maar aan degene die het talent bezit. Hij (zij)zelf moet bereid zijn te investeren in het ontwikkelen van het eigen talent. Als je dat wilt zijn de mogelijkheden in dit land volop aanwezig. Als je daartoe eigenlijk géén motivatie hebt kan de docent stimuleren wat-ie wil, maar dan wordt het toch niks.

            Naar mijn gevoel wordt er wéér een verantwoordelijkheid (ontdekken en ontwikkelen van talent) in de handen van de leraar gelegd. Dat is volgens mij niet de verantwoordelijkheid van de leraar. Overigens vind ik het normaal dat een leraar die ziet dat een leerling aanleg heeft voor (een deel van) zijn vak de leerling hiermee complimenteert en aanmoedigt. Dat is geloof ik niet wat het rapport beoogt.

            Misschien heb ik (je weet nooit) wel een waanzinnige aanleg om te skiën. Dat zal er nooit uitkomen als ik geen skiles ga nemen en heéél veel ga oefenen. Hetzelfde geldt voor mijn talent voor het edele harpspel of de filosofie.

          • Kennis
            Een ieder is vrij te menen wat hij/zij goed dunkt. Dat ook Fortuyniaans rondtoeteren is voor eigen verantwoordelijkheid. Pim deed dat trouwens nog op behoorlijke wijze, dat is na zijn dood wel anders geworden. Maar dit is niet wat je bedoelt.

            Wat je zegt over talent, lijkt me zinnig. Ik heb Sligte e.a. niet gelezen (een hint voor wie denkt dat ik huiswerk opgeef 🙂 ), het artikel in Didaktief wel, toch een vakblad voor leerkrachten.
            Vanuit de psychologie is ’talent’ een nogal onhandelbaar begrip. De wetgever hanteert het begrip ook, als ik me niet vergis, in de zin van individuele ontplooiing. Onderwijs moet dat bevorderen, in ieder geval niet belemmeren. Met dat eenvoudige doel, hoe je dat verder ook zou willen preciseren, kan het onderwijs nog een heel eind vooruit. Moet je nieuwe literatuur bestuderen om erachter te komen dat leerlingen die stelselmatig negatieve beoordelingen krijgen, geen ontplooiingskansen hebben? Ik dacht het niet. Is de selectiviteit van ons onderwijsstelsel gunstig voor talentontwikkeling? Ik dacht het niet.
            Als het onderwerp intrigeert, en iemand er met anderen een stevige boom over wil opzetten, dan blijkt vanzelf waar de grenzen van iemand’s huidige kennis liggen, en kan hij/zij op zoek naar mogelijkheden om die kennis te vermeerderen. Zo werkt het toch? Niemand hoeft er van mij meteen ook op te promoveren.

            Met vriendelijke groet,

            Ben.

      • @Couzijn: Feiten basisvorming
        Hoewel de lesstof inderdaad nooit dwingend is voorgeschreven, gingen de uitgevers er van uit dat met de intrede van de Basisvorming er wel degelijk een soort middenschool zou komen. Dit is zeer goed te zien aan de ‘nieuwe’ onderbouwmethoden uit die tijd. Het gevolg was, dat ik, toen ik als beginnende natuurkundeleraar zo’n boekje onder ogen kreeg, dacht dat dat de maatstaf was. Mijn collega’s hebben mij nooit gesuggereerd dat ik méér moest doen dan wat er in dat basisvormingsboekje stond. Zo kreeg 3 VWO les op het niveau van 3 HAVO/ 3 MAVO.
        De facto is er op die manier wel degelijk een ‘voorgeschreven’ niveauverlaging geweest. Seger heeft daarmee, wat mij betreft, gewoon gelijk. Wettelijk hoefde het niet, maar feitelijk tendeerde het in die tijd wel degelijk naar de middenschool.

        • Wie is verantwoordelijk voor misvattingen over de basisvorming?
          Sorry, maar dit vind ik echt onzin. Ik wil best geloven dat er collega’s waren die er allerlei misvattingen op na hielden, zoals dat de basisvorming ‘een soort middenschool’ was, of dat ‘je aan elke leerling hetzelfde boekje moet onderwijzen’ of dat de basisvorming één niveau voor alle leerlingen verplichtte. Maar misvattingen blijven het. Op tal van andere scholen en in andere secties deden zulke misvattingen niet de ronde, en de overheid promootte ze ook niet; je kunt haar daar dus ook bezwaarlijk voor verantwoordelijk stellen.

          De eerste prominente basisvorming-leergang voor mijn vak, het nog altijd populaire Nieuw Nederlands, bevatte direct een vbo-stroom, een mh-stroom en een hv-stroom, en snel daarop een aparte v-stroom voor leerjaren 2 en 3. Door het vergelijken van de leerstofschema’s achter in de boeken kon je zien welke keuzes er waren gemaakt om het boek aan te passen aan de niveauverschillen. Hoezo ‘ging deze uitgever (Wolters-Noordhoff) uit van een soort middenschool’?

          Differentiatie naar niveau is altijd een expliciete opdracht aan de basisvorming geweest. Niet voor niks dat in de aanloopfase sprake was van een structureel aan te brengen niveauonderscheid (in minimaal twee niveaus per vak, hoog en laag). Vóór invoering van de basisvorming heeft Wallage de verplichting om elk vak op die twee niveaus aan te bieden geschrapt, ten gunste van het idee dat elke school en elke sectie zelf bepaalt hoe en op welk niveau ze hun leerlingen de basisstof willen aanbieden, uitbreiden en verdiepen.

          In die tijd gaf ik een paar jaar les uit een brugklasboek voor ‘mhv’. Maar het is onzin daaruit te concluderen dat ik in mijn m-brugklassen hetzelfde niveau vroeg of aanbracht als in mijn v-brugklassen. Uiteindelijk was en ben je als docent c.q. sectie verantwoordelijk voor het niveau dat je bepaalde groepen leerlingen verlangt. Daar heeft de overheid rond de invoering van de basisvorming geen jota aan afgedaan. Wettelijk niet, retorisch niet, feitelijk niet.

        • Ik heb met de basisvorming
          Ik heb met de basisvorming alleen als gefrustreerd ouder te maken gehad. In mijn herinnering was de leerstofomschrijving voor de basisvorming zeer gedetailleerd maar misschien laat mijn geheugen mij dit keer wel in de steek. Ook stonden er voorschriften in over de manier waarop leerlingen moesten leren. Het tegenhouden van kennisoverdracht was toen –naar ik meen- geen officiële doelstelling maar het was wel de bedoeling dat de leerlingen hun kennis door samenwerken binnen een groepje leerlingen zouden opdoen. Op de scholen waarop mijn kinderen zaten werd de eenheid van de basisvorming nog eens geaccentueerd door een driedeling in de proefwerkopgaven. ⅓-deel voor het VMBO-niveau, ⅓-deel voor alle leerlingen en ⅓-deel voor VWO-HAVO. Het accentueerde dat het bij het VWO niet om iets anders ging maar om meer van hetzelfde. Een paar moeilijkere vragen voor de intelligentere leerlingen, verrijkingsstof eigenlijk. De grammatica bij talen, die door het aanbieden van een structuur het leren van talen vergemakkelijkt was er ook bij het VWO uitgehaald. Ik herinner mij de komedie dat mijn dochter die een duidelijk gymnasiumkind was aan het eind van de basisvorming een beroepskeuzelijst moest invullen waarin nauwelijks academische beroepen stonden. Het was allemaal één grote dure poppenkast. Voor VWO-ers was de basisvorming voorgeschreven tijdsverspilling.
          Seger Weehuizen

          • Terugdenken aan de basisvorming
            Ons verschil in opvatting hangt vast samen met het verschil in perspectief: jij zag toe als boze ouder en ik gaf toen les in de onderbouw hv.

            Ik was in ’89 afgestudeerd, had me in ’86 al verdiept in het WRR-rapport over de basisvorming, in ’91 deed mijn baas een mooi boekje over het schoolvak Nederlands in de basisvorming het licht zien, er was een nieuw handboek didactiek voor de basisvorming. Kortom, ik zat er goed in.

            Ook toen trouwens al kritische geluiden van andere collega’s dat ‘de basisvorming te makkelijk is voor hv’ en dat ze het ‘op het vwo binnen 2 jaar af hadden’. Wat ik raar vond, want de wet op de basisvorming stipuleerde helemaal geen niveau, de kerndoelen stipuleerden wel abstracte inhoud maar zeker geen concreet niveau, en de verplichte toets eind basisvorming was juist afgeschoten.

            De wet en de kerndoelen schrijven op geen enkele manier een ‘manier waarop leerlingen moeten leren’ voor. Echt onzin. Natuurlijk trachtten APS, CPS en KPC een graantje mee te pikken met didactische scholingen (“TVS; toepassing, vaardigheid, samenhang” of “kennis construeren door groepswerk”). Maar dat was een eigen bedenksel en scholen konden daar al of niet interesse voor tonen. Dat kun je de basisvorming niet aanwrijven.

            Bij de basisvorming-evaluatie in 1998 bleken docenten voor mijn vak net aan de helft van de kerndoelen onderwezen te hebben. Het idee van “die jassen we er in twee jaar doorheen” bleek zelfoverschatting, of te wijten aan particuliere invullingen – of weglatingen – van het curriculum (‘aan spreekvaardigheid of teksten reviseren doen wij hier niet’).

            ‘Grammatica weghalen’ of ’toetsen met een driedeling in vragen’ zijn ook bedenksels en beslissingen op sectieniveau. De wet zegt er niets over. Voor de *minimale* vakinhoud zijn er de kerndoelen (tegenwoordig door hun abstractie totaal onbruikbaar geworden) en daar stonden enige grammaticale noties in die *verplicht* zijn. Scholen mogen – en moeten – zelf toevoegen waar gewenst.

          • Ideologische brei
            Mijn oordeel over de basisvorming is een amalgaat van wat ik er over gelezen of gehoord heb, het bekijken van de voorgeschreven leerstof, en van wat ik als vader via of wegens mijn kinderen gezien en gehoord heb.
            Ik meen me te herinneren dat de leerstof zeer gedetailleerd beschreven was. Leren leren was belangrijk maar ik kan me niet meer herinneren of de manier waarop de kinderen leren moesten leren voorgeschreven was. Mijn kinderen vroegen mij zelden om hen met huiswerk te helpen maar het inkijkje in het didaktisch proces op de scholen dat zo’n gebeurtenis met zich meebracht kon mij niet enthousiast maken.
            In een modern leerboek Aardrijkskunde volgt op één A-4-tje tekst één A4-tje aan vragen. Het gevolg was dat mijn dochter in omgekeerde richting ging werken. Zij las de vragen en zocht vervolgens het goede antwoord op in de tekst. Een leerling moet een tekst zorgvuldig lezen en daarna in principe de vragen kunnen beantwoorden zonder in de tekst te zoeken. Hier werd een verkeerd leren geleerd.
            Om Latijn of Grieks te kunnen leren moet je eerst een goed begrip hebben van Grammatica en Zinsontleden. In een leerboek voor Latijn werd het verschil uitgelegd tussen een mooie zangeres die zingt en een zangeres die mooi zingt. Zo weinig grammatika kennen de leerlingen in klasse 2VWO.
            Ik herinner mij een invoeloefening over contractie van voorzetsel en lidwoord in het Duits. Boven de oefening stond niet dat het over contractie ging en zelfs niet: contraheer waar dat geoorloofd is. Er werd op geen enkele manier helder geformuleerd wat van de leerlingen bij de oefening verwacht werd.
            Bij het vak Techniek werden dingen (b.v. meetmethodes) uitgelegd die veel beter en sneller begrepen hadden kunnen worden nadat de leerlingen lessen in de natuurwetenschappen hadden gevolgd.
            Bij “wiskunde” was al dat gereken aan rollen behang of pakjes zaaigoed irritant voor iemand die weet dat wiskunde over definities en bewijzen gaat en een eigen taal kent.
            wordt vervolgd

          • Een kritisch-historische analyse
            Seger, je bezwaren snijden op zich wellicht hout, maar ze hebben niets met de basisvorming te maken. De Wet op de Basisvorming zegt niets over didactiek. Die is altijd aan de school c.q. de docent ter bepaling geweest. In de kerndoelen niets over A4-tjes met vragen, opbouw van leerstof, formuleringen in leerboeken of rollen behang bij wiskunde. Allemaal verzinsels van schoolboekmakers – en van de docenten die voor zo’n boek hebben gekozen.

            Tussen 1998 en 2003 heb ik ook meegewerkt aan een schoolboek. Op geen enkele manier waren wij gebonden aan welke randvoorwaarde van overheidswege dan ook. Het enige dat verplicht is, is het verwerken van de kerndoelen. Niet dat daar controle op bestaat, je mag ook een deficiënt boek op de markt brengen (maar dat is niet verstandig). Qua didactiek of leerstofopbouw is elke auteur of auteursteam vrij; alleen de uitgever zal eisen stellen om het boek verkoopbaar te maken. Maar daar kun je de overheid niet verantwoordelijk voor stellen.

            Laat staan de PvdA 🙂

            Het zou voor jou interessant zijn om eens wat schoolboeken van 1990 (voor invoering basisvorming) te vergelijken met 1995 (na invoering). Ik denk dat je niet zoveel verschil ontwaart in didactiek. Veel van de bezwaren die je noemt zul je ook kunnen toepassen op de boeken van 1990.

Reacties zijn gesloten.