Op zaterdag 30 mei 2026 vierde de vereniging Beter Onderwijs Nederland in een volle zaal haar 20-jarige bestaan met een scherp en soms confronterend symposium in Driebergen. Twintig jaar na de oprichting klinkt de boodschap nog steeds urgent: de onderwijskwaliteit in Nederland staat onder druk en de tijd van vrijblijvendheid is voorbij.
Van alarmfase naar kantelpunt?
Gastheer prof. dr. Ad Verbrugge schetste een onrustwekkend beeld: ondanks aanzienlijke investeringen blijven de leerprestaties dalen, ondanks dat onze kenniseconomie onder druk staat. Ontlezing, verschraling van woordenschat en de afkalving van lerarenopleidingen ondergraven het fundament van ons onderwijs. AI zal bovendien leiden tot een meetbare daling van intelligentie. Tegelijk groeit het besef dat goed onderwijs de sleutel is tot gelijke kansen. Wanneer die emancipatorische kracht verzwakt, dreigt segregatie.
Taal als hefboom: de aanpak van de Vlaamse regering op het vlak van onderwijs strekt tot voorbeeld
In mijn eigen bijdrage verwees ik eerst naar de dalende prestaties in PIRLS, PISA en IELS, zowel in Nederland als Vlaanderen. De boodschap was eensluidend: taal is geen apart vak, maar de sleutel tot leren, denken en participeren. Evidence-informed onderwijs, expliciete instructie en hoge verwachtingen zijn cruciaal om die negatieve trend te keren.
Initiatieven zoals het plan Ieder kind taalheld van minister Demir, de nieuwe minimumdoelen, het Vlaanderenbrede Leesoffensief en het TotAALplan Nederlands van minister Van Achter tonen dat samenwerking – met de Taalunie, Leerpunt en het Vlaams Talenplatform – en een evidence-informed aanpak perspectief bieden. Ook bij het vorige week gelanceerde Expertisecentrum TOP (Taal en Onderwijspraktijk) is evidence-informed expertise op het vlak van taal en lezen te vinden.
Omwille van de significante correlatie tussen taalvaardigheid en studiesucces illustreerde ik tot slot aan de hand van eigen onderzoek – en materiaalontwikkeling – hoe er in @Odisee-hogeschool gewerkt wordt aan taalversterking – net in een tijdperk van generatieve AI: niet alleen om correct te schrijven, maar om kritisch te denken, informatie te beoordelen en technologie doelgericht in te zetten.
www.odisee.be/talenbeleid , www.odisee.be/odisee-taalsterk en www.odisee.be/odiseeleest
Herwaardering van kennis is essentieel, kijk dus naar wat er nu in het onderwijs in Vlaanderen en Brussel gebeurt – aldus prof. dr. Anna Bosman
Een belangrijk thema doorheen de dag: de nood aan een hernieuwde focus op kennisopbouw. Inspectie heeft kansenongelijkheid systemisch ingebouwd. Prof. dr. Anna Bosman pleitte voor een fundamentele herijking van het curriculum, met meer aandacht voor achtergrondkennis, rijke teksten en vakinhoud. Begrijpend lezen zonder kennis blijkt immers een illusie. We kennen de formule nochtans: begrip van tekst = technisch lezen + woordenschat + achtergrondkennis + leesstrategieën. Technisch lezen staat voor decoderen en is gelijk aan leesvaardigheid. Het doel van de basisschool moet zijn om basiskennis en hogere-orde vaardigheden te verwerven. Lezen, spellen en rekenen zijn daarom essentieel. Zij eindigde haar pleidooi met de boodschap om naar Vlaanderen te kijken: “De minimumdoelen in Vlaanderen hebben dat wel ingezien! Daar worden ten minste eisen gesteld.”
“Engeland en Vlaanderen laten zien dat het kan. Nu wij in Nederland nog!”
David Roelofs is programmamanager bij stichting “Meer leren op school”, onderzoeker, opiniemaker onderwijsverandering en docent Nederlands & Communicatie. In zijn column “Een nieuw verhaal voor de leraar” wees hij op een nieuw soort zelfgerichtheid in de Nederlandse samenleving, wars van verantwoordelijkheden, die verdrinkt in een bad van pseudotherapeutische formuleringen. Het is nochtans noodzakelijk om heldere doelen en normen te stellen met voor ogen wat het kind nu pedagogisch-didactisch nodig heeft.
Het format van de 2 columns van elk 10 minuten was erg inspirerend.
Marianne Driessen, oud-biologiedocent en onderwijsadviseur en teamlid van Athena Forum,
lichtte haar column toe: Leer kinderen wat geslacht is, niet ‘gender’ want dat is een Trojaans paard | Opinie | De Gelderlander.nl
Van debat naar daadkracht
Het symposium maakte ook duidelijk dat het probleem in het onderwijs in Nederland niet alleen pedagogisch, maar ook systemisch en politiek is. De focus op korte termijn en incidenten belemmert structurele oplossingen. Wat nodig is: heldere doelen, sterke leraren, kwaliteitsvolle methodes en de moed – vooral van de Nederlandse regering – om keuzes te maken. Ik noteerde bijvoorbeeld tijdens het vraaggesprek met Gouke Moes (Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van september 2025 t/m februari 2026) en Jasper van Dijk (lid namens de SP van de Tweede Kamer der Staten-Generaal van 2006 tot 2023), geleid door Ad Verbrugge: “In Nederland zijn we professionele polderaars en geen beslissers. In Vlaanderen kunnen ze dat”.
De centrale vraag in het forumgesprek met Diederik Boomsma, Noud Roelen en David Roelofs bleef nazinderen: heeft Nederland de grip op het onderwijs verloren en hoe kunnen ze die herwinnen?
Na 20 jaar waarschuwen lijkt het momentum voor verandering eindelijk te groeien. De uitdaging is nu om die kentering te vertalen in duurzaam beleid met de nadruk op een kennisrijk curriculum en krachtige praktijk.
Zie mijn – licht ingekorte – post op LinkedIn over het BON-symposium: (7) Post | Feed | LinkedIn op basis van onderstaande tekst die ik op basis van mijn notities schreef. (= www.linkedin.com/feed/update/urn:li:ugcPost:7466903325767217152/ )
Door: An De Moor, Talenbeleidcoördinator KU Leuven campus Brussel en Odisee-hogeschool
Beeldmateriaal: Toon Rekkers | Beter Onderwijs Nederland
Laat een reactie achter
Je moet ingelogd zijn op om een reactie te plaatsen.