Elders in de fora wordt andermaal gereageerd op slecht spellende collega’s. Toen ik daar een reactie op schreef, kwam ik terecht op een andere kwestie, die me al heel lang bezighoudt en waar ik graag uw reacties op verneem.
Eerst nog even over die spelling, maar we gaan naadloos over op mijn eigenlijke onderwerp.
We zijn met z’n allen het product van een tijd waarin lezen en schrijven onbelangrijk lijken te zijn geworden. Of we het nu willen of niet, de strenge houding van weleer t.a.v. correct taalgebruik is aanzienlijk versoepeld en we lezen en schrijven over het algemeen gewoon minder. Let eens op de bijdragen in dit forum of luister eens naar een radio-uitzending. Allerlei idioom wordt verhaspeld waarin ‘mond-op-mondreclame’, ‘polshoogte nemen’, ‘wrange vruchten dragen’ misschien de stille getuigen zijn van een ontleesde generatie. En let er maar eens op hoezeer uw leerlingen bepaalde woorden fonetisch spellen – ze hebben kennelijk geen goed woordbeeld opgedaan bij hun leesactiviteiten. (‘soieso’, ‘belangerijk’, ‘gebasseerd’, ‘meschien’….) Het is dat je het wiskundig niveau van kinderen zo aardig kunt meten en we weten inmiddels dat dat achteruit holt, maar hoe zou dat zitten met de algemene taalvaardigheid?
(Hoe kies het is om anderen af te rekenen op hun spelling is overigens discutabel.)
Maar nu mijn kwestie, waarmee ik het voorgaande in een breder kader plaats.
Is het niet zo dat de uitgestorven generatie oudere docenten (die ook altijd zo’n edel handschrift hadden, weet u nog?) meer tot een intellectuele elite behoorde dan de huidige? Die betrapte je niet zo gauw op een spelfout, maar zij jou (zonder -w) wel. Is het niet zo dat er -ook onder onderwijsgevenden- een geweldige inflatie heeft plaatsgevonden als het om intellectuele bagage gaat? Waarom noemen wij vandaag de dag een geïnteresseerde leerling zo gauw ‘hoogbegaafd’? Begrijp me niet verkeerd, want ik geloof in de verheffing van het volk, maar kijk nou eens kritisch naar uw VWO-bovenbouwleerlingen. Kan daarvan niet beter de helft naar de HAVO (en daarvan driekwart naar het VMBO, en daarvan…..?). Hebben ze het geduld om naar u te luisteren als het ingewikkeld wordt? Ik heb al jarenlang heel wat eindexamenleerlingen zien slagen, die volstrekt de intellectuele inzet ontberen om een universitaire opleiding te volgen en het tòch doen. Eenmaal in de collegebanken etteren ze gewoon verder en zitten de opleiders daar met de ellende. Mijn oude HBS had 500 leerlingen, met een klein eindexamenklasje alfa’s en zo’n 25 beta’s. Velen vertrokken naar een kantoor of gingen in de handel. Vijf werden misschien dokter, MO-docent of notaris. Nu telt mijn oude school (bij nagenoeg gelijkblijvende bevolking) 1500 leerlingen waarvan elk jaar zeker 200 naar HBO en universiteit vertrekken.
Dit is alleen mijn eigen ervaring, maar je kunt die gerust met duizend vermenigvuldigen en hoe lang geleden is deze trend ingezet?
Wat dacht u waar al die middelmatige figuren blijven? Juist: u hoort ze overal rondtetteren in de media, ze zitten in de Tweede Kamer, ze zijn uw huisarts, uw school- of zorgmanager, de directeur van het verzorgingshuis van uw moeder, de telefonist van UPC en ze schijnen ook in groten getale onderwijs te geven aan uw kinderen.
We zullen ermee moeten leren leven dat correct taalgebruik geen algemeen aanvaarde prioriteit meer heeft, dat verander je alleen als ook de maatschappij verandert. Maar dat niveau van onze leerlingen, wat moeten we daar nou mee aan? Ik begrijp dat zelfs de Universiteit van Leiden er niet in is geslaagd middels een toelatingsexamen het kaf van het koren te scheiden. Geloven wij dan nog in een strengere selectie aan de poort van de middelbare school? Onderweg selecteren geeft een slechte beoordeling in Trouw en Elsevier en ons hoger onderwijs wordt bekostigd al naar gelang het aantal uitgereikte diploma’s, dus daar zit ook al geen oplossing.
In mijn somberste momenten zie ik zelfs een duister complot: het nieuwe leren en het studiehuis zijn schijnoplossingen voor het probleem van de overweldigende massa ondermaatse en daarmee in de traditionele lesstof niet geïnteresseerde leerlingen. Dat kun je een intellectueel georiënteerde docent niet meer aandoen, dus laat je hem zijn mond houden en legt de verantwoordelijkheid voor het leren bij hen die haar volstrekt niet kunnen dragen.
Middelmaat
De middelmaat heeft altijd geregeerd. Daarvan zijn er nu eenmaal ‘de meeste’. Zij is het meest machtig.
Ik vermoed dat opleiding en studie maar beperkt van invloed zijn en daadwerkelijk kunnen ‘verheffen’. Ze kunnen wel toegang verschaffen tot een goedbetaalde baan met aanzien en daar gaan de meesten dan ook voor. Dit zijn zomaar even mijn gedachten hierover.
verheffing?
Beste Jacques
Je beschrijft een belangrijk probleem erg duidelijk. Je zegt: “We zullen ermee moeten leren leven dat correct taalgebruik geen algemeen aanvaarde prioriteit meer heeft, … Maar dat niveau van onze leerlingen, wat moeten we daar nou mee aan?”
Dat niveau regelt zich denk ik vanzelf. Uiteindelijk komen de 10% talentvollen wel ongeveer daar terecht waar ze op hun plaats zijn. Met de 40% zwakste broeders en zusters van het beroepsonderwijs had men ook vroeger weinig compassie, dus daar verandert niks. (Laatst in Buitenhof blaatte een driedelig pak: weet u wel dat die mensen heel nuttig zijn voor de samenleving? #@X&*%) En de rest, de modalen, leren niks en gaan de strijd opwaarts aan met alle middelen, met hulp van hun ouders. Dat komt neer op kruiwagens, gekruip (een paar jaar keihard werken voor weinig geld bijv.), verborgen materiele nood, netwerken, en meer van dat conservatieve gedoe dat helemaal aan het terugkomen is. Ieder voor zich, de beurs voor ons allen. De samenleving zal zich, afhankelijk van de wisselende omstandigheden, over hen ontfermen. Omdat ik van mening ben dat de huidige generaties net zo slim zijn als wij destijds, maar gevoeliger, vermoed ik massale onzekerheid en verdriet in die leeftijdsgroepen, maar dat kan een subjectieve inkleuring mijnerzijds zijn.
Onze cultuur zal weinig veranderen. Hoge cultuur zal niet verdwijnen, er komt wel veel toxische bagger bij. De zwakkeren krijgen het moeilijker, de rijken worden rijker, er komt meer tweedeling dan vroeger, kortom we gaan de VS achterna en dat doen we al een tijdje.
Selectie onderweg, de typisch Nederlandse oplossing (beslissingen uitsmeren) heeft vroeger goed gewerkt en kan ook nu weer goed werken als we het onderwijs opnieuw zo inrichten dat de inhouden en de eisen duidelijk worden. Dan weet iedereen waar hij aan toe is en beslist men beter over het eigen lot dan nu het geval is.
Maar eigenlijk moet een cultuurfilosoof zich hierover uitspreken.
Willem Smit
sordige denkers en afnemend talent
Naar aanleiding van helder taalgebruik heeft Heldring heeft eens geschreven: “ik verdenk mensen die de taal slordig gebruiken ervan ook slordig denken”. Pogingen om iets helder op papier te zetten helpen je m.i. ook bij het ordenen van je gedachten. Iets helder op papier zetten voor geletterde lezers helpt hen bovendien om de boodschap snel te begrijpen.
Verder is het mij een raadsel waarom jij denkt dat het aantal talentvollen 10% zal blijven. Ik denk dat het relatief af zal nemen of, anders bekeken, dat de toekomstige 10% talentvollen gemiddeld minder vol met talent zullen zijn.
Browser problemen?
Blijkbaar speelt je browser je nog steeds parten Seger, het is slordig om ‘sordige’ en ‘ heeft Heldring heeft’ op te schrijven.
helder lezen
Beste Seger
De verdenking van Heldring is niet meer dan een mening. Karel van het Reve schreef eens: “Denken, wat is dat? Dat doe ik nooit.” Bij helder taalgebruik past helder lezen wat er staat. Dat leert ons dat Vh Reve dit niet letterlijk bedoelt maar aangeeft dat hij alles al weet en daarom dit grapje maakt. Helder lezen leert ons ook dat die tien procent gewoon een hoeveelheid is en geen kwaliteit.
willem smit
De verheffing des volks en onze onderwijspraktijk
Ik ben het eens met Willem Smit dat er een zekere wetmatigheid schuilt in de maatschappelijke verdeling: 10% toptalent, 40% zwakste broeders en 50% modalen. Maar ik vind dat wij bij onze pogingen tot Beter Onderwijs zo’n last hebben van de middelmaat. Van atheneum tot en met universiteit zie je onderwijsgevenden met dat probleem worstelen: je wilt niveau in je lessen, meer dan de helft kan het niet aan en wie wil nou voortdurend leerlingen of studenten hun tekortkomingen inwrijven? Dat druist tegen je onderwijshart in en dus ga je je eisen bijstellen – niet in de laatste plaats onder druk van de instelling waar je werkt.