De lumpsum staat ter discussie

Beter Onderwijs Nederland neemt de handschoen op en zal op verzoek van de Onderwijsraad deelnemen aan discussies over de rol van de lumpsum en mogelijke alternatieven daarvoor.

BON ageert al sinds haar oprichting tegen de manier waarop de overheid het onderwijs bestuurt. De overheid heeft zichzelf op afstand geplaatst met grote vrijheid voor de schoolbesturen en overheidsaansturing via de sectorraden en inspectie. Tegelijkertijd wil de overheid wel invloed op en verantwoording over zaken als kwaliteit van het onderwijs, doorstroming en andere al dan niet ad hoc gestelde beleidsdoelen. Schoolbesturen zijn niet alleen verantwoordelijk voor de kwaliteit van het onderwijs, maar ook voor hun financiën, van personeelskosten tot gebouwen en van lesmateriaal tot aan scholingskosten.

De gevolgen van deze manier van aansturing zijn enorm. De lumpsum gaat gepaard met een verantwoording die een enorme bureaucratie genereert. Een bureaucratie die al te vaak een papieren werkelijkheid creëert en daarmee inhoudelijk geen enkele functie heeft. We kennen de voorbeelden van schoolbesturen die in tijden van grootheidswaan menen kantoor aan de Zuidas te moeten houden of onder architectuur gebouwd multifunctioneel ‘vastgoed’ willen realiseren. Activiteiten waarmee de school vaak niet alleen grote financiële risico’s loopt, maar die ook kaalslag voor het onderwijs betekent. Aan de andere kant zijn er besturen die een veel voorzichtiger financieel beleid hebben. Zij reserveren geld voor moeilijke tijden. Geld dat op de plank blijft liggen en dus niet voor onderwijs gebruikt wordt. Voormalig BON-bestuurder Hans Duijvestijn heeft hier gedetailleerd onderzoek naar verricht. Scholen hebben ook belang bij het aannemen van on- of onderbevoegde docenten: zij zijn goedkoper en transparantie hierover is een wassen neus: niemand weet of de leraar Duits wel bevoegd is voor lessen in de bovenbouw van het vwo.

Een noodzakelijke voorwaarde voor een schoolbestuur om zelf volledig financieel verantwoordelijk te zijn is dat er in het bestuur solide financiële kennis aanwezig is en dat de school een voldoende omvang heeft om risico’s te kunnen dragen. Hiermee wordt de school een quasi onderneming met meerdere vestingen, de rector wordt een collegevoorzitter en de penningmeester wordt chief financial officer. Om de toestroom van leerlingen te blijven garanderen worden marketingbureaus in de arm genomen en lokalen ingericht met door iPads bedienbare smartborden. Dat staat zo leuk bij de open dag. De schoolcultuur wordt vervangen door een ondernemingscultuur.

Vandaar dat BON meent dat echte onderwijsverbetering alleen mogelijk is als de perverse prikkels ten gevolge van de lumpsum worden weggenomen. Als de overheid verantwoordelijk wordt voor gebouwen en lerarensalarissen, dan kunnen schoolbesturen weer terug naar de menselijke maat en kunnen schooldirecties en leraren zich weer richten op waar ze goed in zijn: de organisatie en uitvoering van het onderwijs.

BON-voorzitter Ad Verbrugge heeft in een hoorzitting over dit onderwerp al eerder gepleit om een einde te maken aan de lumpsum. Het verzoek van de Onderwijsraad betekent dat ons standpunt serieus genomen wordt en dat de politiek de bezwaren van de lumpsumfinanciering herkent. Wij zullen de Onderwijsraad en de politiek ruim voorzien van argumenten en ideeën om tot een betere model voor onderwijsaansturing te komen.

5 Reacties

  1. Ik ben het hier hartgrondig en roerend mee eens, al jaren. Het is opvallend hoeveel problemen en lapmiddelen de afgelopen maanden de revue passeerden. Het politieke antwoord is miljoenen hier en miljoenen daar, maar een zwaar zieke patiënt genees je niet door er pleisters op te plakken. Bovendien bereiken de miljoenen de klas niet, komen de miljoenen van de afschaffing van de basisbeurs niet terecht in de klassen. En dat de patiënt zwaar ziek is bleek uit de zeer geslaagde aktie van het LAKS: Het werd algemeen geaccepteerd en logische gevonden dat het LAKS een eigen partij op zou richten om het onderwijs te redden. Pas toen een paar dagen later bleek dat het fake was brak verontwaardiging los.
    De patiënt onderwijs kan alleen maar gered worden door een fundamentele oplossing te bieden: afschaffing van de lumpsum systematiek, de centrale overheid neemt weer de verantwoordelijkheid in handen. Iets vergelijkbaars geldt ook voor de zorg en voor de sociale woningbouw door corporaties, maar dat terzijde.
    In het algemeen is het een misvatting dat delegeren naar lagere overheden ‘maatwerk’ oplevert. Immers, hoe lager je komt, des te minder is de kwaliteit van de bestuurders, des te groter de kwantiteit, des te hoger zijn dus de totale kosten.

    Kortom: BON ga hiervoor!

  2. Nog een toevoeging:
    Geef het onderwijs weer terug aan de school zelf, aan de leerkrachten. Vertrouw op hun vakmanschap, vertrouw vooral op hun inzet en liefde voor het vak en hun leerlingen. Iedere onderwijsgevende wil het beste voor zijn leerlingen. Schep de omstandigheden daarvoor: maximaal 25 leerlingen in iedere klas, veel meer contacturen in MBO, HBO en WO, fatsoenlijke salarissen. En laat het daarbij.

  3. Onderstel dat er in Nederland een onderwijsinstelling is die de lump sum verbrast noch geld oppot. Ze vertrouwt, zoals Arnoudj noemde, vooral op de inzet en liefde voor hun vak en hun leerlingen van de leraren en haar resultaten zijn uitstekend. Zij mag en wil overal in den lande dependances oprichten. Zou het probleem van de lump sum daarmee verwijderd zijn? Of laten de leerlingen zich toch misleiden door een indrukwekkend schoolgebouw en de sluwe reclamepraatjes van concurrerende scholen? Is de lump sum financiering mislukt door gebrek aan vrije marktwerking of het onbenul van onderwijsafnemer?

    BON heeft al meer dan 10 jaren een goede vriendin: de autoschool in Driebergen. Zij is een school voor MBO en HBO en moet zich voor de geldigheid van haar diploma’s aan bepaalde voorwaarden houden. Het is geen grote school en ze heeft een uitstekende reputatie. En, dat is hier belangrijk, zij is in staat het haar ter beschikking staande geld goed te besteden. Ter afwending van de financiële risico’s is het dus niet nodig dat een kleine school groot wordt, nevenvestingen krijgt en er een “collegevoorzitter” en er een “chief financial officer” komen. De “autoschool” dankt haar voortbestaan aan de kwaliteit van haar onderwijs en niet aan opvallende fratsen. Dat het hier een niet gesubsidieerde private school betreft lijkt mij geen relevant verschil ter maken voor het trekken van conclusies.
    Als de overheid verantwoordelijk is voor de gebouwen en lerarensalarissen heeft dat ook nadelen: Een regeling waarbij je na het oprichten van een particuliere school met terugwerkende kracht subsidie kunt krijgen als aangetoond is dat de school aan afgesproken kwaliteitscriteria voldaan heeft is dan veel moeilijker te bereiken.

  4. Ik begrijp de charmes van het afschaffen van de LumpSum, echt waar maar ik heb een grote kanttekening. Ik geef les op een school op Aruba, daar zijn alle leraren gewoon in dienst van de overheid, dus niet van de school. Precies wat jullie ook willen. Juist mede hierdoor is het hier een puinhoop (maar dan op epische schaal). Er zijn heel veel docenten die zich om de haverklap ziekmelden en gewoon thuisblijven als dingen ze niet zinnen. De kwaliteit die ze leveren is beschamend. De scholen doen er toch niets aan want ze voelen nauwelijks de pijn, de regering betaalt die mensen toch wel door er is geen prikkel tot succesvolle reintegratie, niet bij de school en zeker niet bij de docenten. Vervangende docenten zijn er soms wel en soms niet, who cares?
    Bijlessen geven tegen dikke betaling aan de eigen leerlingen? Wordt allemaal toegestaan.
    Dit is allemaal omdat de scholen zelf de negatieve consequenties van waardeloze leraren niet zelf hoeven te voelen.
    Het kan succesvol zijn maar dan moet de overheid alle controle op zich gaan nemen en dat kost een heleboel knaken. Bovendien zullen steeds meer mensen zich gaan ziekmelden als ze een klein conflict hebben en waar gaan alle vervangers vandaan komen? Uit dat gigantische lerarenoverschot zeker?
    Begrijp me goed, ik ben zeker voorstander van schaalverkleining, van terugdraaien van marktwerking etc.
    Maar: hier op Aruba wordt het beste onderwijs (verreweg) geleverd door de particuliere scholen tegen DE LAAGSTE KOSTEN per leerling (met afstand).

  5. Goed werk van Hans Duijvestijn en Frans van Haandel. Ik lees in de Volkskrant van vandaag een bericht over een maandag verschenen onderzoeksrapport van hun hand waarin geconstateerd wordt dat de miljarden, die zijn uitgetrokken voor de verbetering van de positie van de leraar niet terecht zijn gekomen waar ze hadden moeten komen. In tegendeel. De leraren zijn alleen maar slechter gaan verdienen, de klassen zijn groter geworden, het lerarencorps kleiner. Dat doet de lumpsum dus. Het ministerie bestudeert de cijfers.

Geef een reactie