De troonrede bestaat uit weloverwogen formuleringen. En aan weloverwogen formuleringen kun je veel interessants aflezen, met name tussen de regels door. Denk aan Lubbers’ zin in de Troonrede van 1988: “Nederland is schoner geworden, met name lucht en water”, wat betekende dat de bodem viezer was geworden.
Laten we kijken hoe onderwijs er af komt in de Troonrede van 2009. In de hoop iets gewaar te worden van wat in dit wij-regeren-voor-de-bühne-kabinet aan sentimenten leven ten aanzien van dit heikele onderwerp. Zal het ons onderwijs net zo slecht vergaan als tijdens de recessie van 25 jaar geleden?
We horen de Koningin zeggen: “Drie miljard euro wordt geïnvesteerd in nieuwbouw en onderhoud van scholen, ziekenhuizen, woningen en infrastructuur en in energiebesparing.”
Fraaie doelen, een hoop geld, zo lijkt het. Maar is het wel een hoop geld? Wat gaf de regering dan tot nog toe aan deze zes doelen uit? Misschien wel vier miljard. Misschien wel vijf. Goed nieuws of slecht? Wie het weet, mag het zeggen.
En wat betekent ‘investeren’ hier? Betekent het gewoon ‘uitgeven’ (zoals OCW elk jaar 40 miljard euro in onderwijs ‘investeert’) of betekent het ‘extra uitgeven’, dus bovenop de huidige begroting, om bepaalde extra doelen te bereiken? Joost mag het weten.
Dan is er nog de fraaie retorische truc om een aantal zaken op een hoop te gooien. Drie miljard voor ABCDEF. Wat krijgt A dan? Wat krijgt F dan? Moeten belanghebbenden bij A nu blij zijn of bezorgd? Krijgen ze meer of minder dan voorheen? Onduidelijkheid troef – en dat is nu precies de bedoeling van een regering die niets wil toezeggen om de handen vrij én schoon te houden.
“Eveneens drie miljard euro wordt uitgetrokken voor arbeidsmarkt en bedrijfsleven en voor onderwijs en Kennis.”
Aha. Onderwijs zit samen in een poule met het bedrijfsleven, de arbeidsmarkt, en een rare figuur met het t-shirt ‘Kennis” aan, maar die verder niemand weet te wonen en die ook geen telefoon- of gironummer heeft. (“Waar zijn die drie ton gebleven? Ik zie geen bonnetjes.” “Nee, dat zit wel goed, we hebben het overgemaakt naar Kennis.” “Een kennis van je?” “Nee, naar Kennis, met een hoofdletter.”
Wat krijgt het onderwijs dan van die drie miljard? We moeten er maar naar raden. En waarom wordt in onze kapitalistische samenleving ‘het bedrijfsleven’ belastinggeld geschonken, ten koste van onderwijs? Hier begint het te stinken. (Wordt vervolgd)
Het onderwijs wordt onbetaalbaar en dat is uw eigen schuld
We zien dezelfde twee trucs als bij de eerste zin. Ten eerste staat er niet bij of het om extra geld gaat, of om reguliere uitgaven, en of die nu hoger of lager zijn dan voorheen. Misschien werd er in het afgelopen jaar wel veel méér miljarden uitgegeven aan “arbeidsmarkt en bedrijfsleven en onderwijs en kennis”. Zolang we niet weten hoeveel geld en waarvoor precies, is niet te zeggen of we er blij mee moeten zijn of om moeten huilen. Ten tweede worden hier ook vier (lekker vage) grootheden op een hoop gegooid, en mag niemand weten hoeveel van dat fijne belastinggeld naar ‘het bedrijfsleven’ gaat. Het bedrag dat Wouter Bos namens ons allemaal in ING en ABN/AMRO heeft ‘geïnvesteerd’, pardon ervoor ‘uitgetrokken’, is in ieder geval een veelvoud van deze drie miljard.
Voorts horen we de Koningin zeggen, met het oog op de staatsschuld: “Bij ongewijzigd beleid zullen ernstige en onwenselijke gevolgen optreden voor de betaalbaarheid van voorzieningen als het onderwijs.”
Wat moeten we hiermee? Het is een potje functionele bangmakerij. Functie: zorgen dat de burger het ‘gewijzigde beleid’ slikt, “want anders…” Daarmee wordt verdoezeld dat het kabinet de crisis op uiteenlopende manieren kan bestrijden, en dat juist de keuze van die manieren aan de orde is. Bovendien is het, óók bij ongewijzigd en financieel noodlottig beleid, een keuze om juist het onderwijs het kind van de rekening te maken. Of de zorg. Of de uitkeringen. Of alledrie. We kunnen ook proberen van die jaarlijkse 15 miljard grotendeels zinloze hypotheekrenteaftrek af te komen, maar nee, daarover zei de Koningin niets.
Let op “ernstig en onwenselijk”. Ooit gehoord van “ernstige, wenselijke gevolgen”? Of “niet ernstige onwenselijke gevolgen”? Het rode vlaggetje ‘retoriek’ gaat hier omhoog. (Wordt vervolgd)
Petje af Couzijn
Alhoewel: wat zegt dat eigenlijk, mijn petje is al af, ik heb zelfs geen petje, mijn waardering voor je is dus eigenlijk ongewijzigd. Maar .. wat zegt dat dan, was die waardering hoog of laag…..?
Mooi beroep: Neerlandicus, niet goed voor je levensgeluk eigenlijk: je zou er paranoïde van worden.
OCW wil graag ‘doelgerichter’ onderwijs – maar wat is dat?
Bij deze bangmakerij speelt de vaagheid van de term ‘onderwijs’ een rol. Daaronder verstaan wij burgers immers iets met leraren, leerlingen en klassen: de dagelijkse onderwijswerkelijkheid. Maar OCW geeft van elke euro een groot deel uit aan andere dingen dan leraren, leerlingen en klassen; variërend van wervingscampagnes voor maatschappelijke stages via een verdrievoudiging van het middenmanagement en zinloze ophokuren naar de declaraties van Sjoerd Slagter en consorten.
Al dat andere noemt OCW ook ‘onderwijs’. Wel, als OCW de prioriteiten t.a.v. ‘onderwijs’ eens juist leert leggen, komt de betaalbaarheid van het echte ‘onderwijs’ geen moment in het gedrang. Kwestie van zorgen dat ‘het maatschappelijk middenveld’ en de talloze raden, instituties, bureaus, managers en ambtenaren ons ‘onderwijs’ minder onbetaalbaar maken. Dat hoeft niks te kosten en kan vandaag al beginnen.
De Koningin vervolgt: “Heroverwegingen moeten er toe leiden dat onderwijs, kennis en innovatie doelgerichter worden ingezet om economische groei te bevorderen.”
Ziedaar, ik lijk op mijn wenken bediend! OCW gaat het budget ‘doelgerichter’ inzetten. Weg dus met de overkill aan bestuurderen en adviesraden? Vast niet. In deze formulering lees ik de opmaat naar harder werken door… de leraren. Meer uren per week, weken per jaar, meer lesuren binnen de aanstelling. Leve de VO-raad! Het zal allemaal weer worden verkocht met een beroep op ons ‘verantwoordelijkheidsgevoel’. Omdat we ‘de tekorten onder ogen moeten zien’ en ‘leerlingen niet in de kou kunnen laten staan’.
In die lijn past ook de waarschuwing van Van Bijsterveldt dat docenten hun looneisen moeten matigen en de huidige ‘dure’ cao’s daarom nog eens ’tegen het licht moeten worden gehouden’.
Er is weinig reden tot gerustheid over het lot van ‘onderwijs’ in deze Troonrede. En alle reden voor BON om meer duidelijkheid te blijven geven over welke kant het wél op moet met ons onderwijs.
Het kabinet gaat het land in
Dus inderdaad alle reden voor BON om meer duidelijkheid te blijven geven over welke kant het wél op moet met ons onderwijs.
Op je wenken bediend
De NRC onthult hoe de rekentruc van Plasterk in elkaar zit. Ik vond het al zeer verdacht dat hij geen hoed ophad en mijn wantrouwen blijkt dus terecht. Lubbers heeft indertijd eenzelfde truc uitgehaald met de definitie van het aantal werklozen.