Gerrit Zalm: “Hoe hoger, hoe dommer”

In de Bijlage van deVolkskrant van vandaag vertelt Gerrit Zalm ons over zijn afkomst, zijn vader was kolenboer, en zijn verlegenheid in de media.
Over zijn minderwaardigheidscomplex en het sublimeren daarvan. Hoe hij soms complimentjes op de stukken schreef en hoe die door de ambtenaren werden ingelijst. Complimentjes waren ze niet gewend.
En hoe hij zijn ambtenaren soms met stukken terugstuurde om ze opnieuw, maar dan in gewoon Nederlands, over te schrijven.
Over zijn angst voor de camera’s, maar hoe er zich dan soms een ander mannetje in hem losmaakte, die daar geen last van had.
Dat wordt bevestigd in een ander interview in de Volkskrant met Midas Dekkers: “Ik ben een rooie-lampjesman, dat zou je misschien niet denken. Ik zit sidderend van het zweet te wachten in de coulissen van de studio, maar zodra het rode lampje aangaat, staat er een andere Midas Dekkers in mij op, die het woord overneemt en die het veel beter kan dan ikzelf”.
Zalm vertelt verder hoe hij het einde van de gang op het ministerie, waar de hoge pieten zitten, de ‘dikke-nekken-galerij’ noemde en over zijn slagzin:”Hoe hoger, hoe dommer”.
“Wat ik bedoel is: als ik in detail iets wil weten over een bepaald onderwerp, moet ik niet de directeur-generaal hebben, niet de secretaris-generaal, niet de directeur, maar de persoon die er bovenop zit. Want naarmate je hoger zit, wordt je ‘scope’ breder, maar je diepgang minder.
‘Des te hoger, des te dommer’ klinkt wel provocerend, maar er zit wel een kern van waarheid in”.
Vele docenten herkennen zich daarin, wanneer zij met bezwaard gemoed naar het werk zijn gegaan en op het einde van de dag met vreugde kunnen constateren dat er een mannetje in hen is opgestaan, die voor hen de les gered heeft.
Eens had ik een oudere collega, die alles maar wilde weten over je vak en hoe je het deed.
Al snel ontdekte ik dat hij altijd als eerste op school was, zijn lessen uiterst zorgvuldig voorbereidde en in zijn vak Nederlands colleges gaf over allerhande onderwerpen, ook die zijn vak niet betroffen.
Hij onderscheidde zich door uiterste zorgvuldigheid en bescheidenheid, een houding die je ook terugvindt bij het lezen over serieuze kunstenaars en wetenschappers.
Zij spreken in de meest begrijpelijke taal en dat hun kennis hen één ding geleerd heeft: hoe meer kennis, hoe meer vragen. Iedere overschrijding van de horizon levert nieuwe vergezichten op.
Alleen bedoelde Zalm wel iets anders.
“Hoe hoger, hoe dommer’, wijze woorden van onze oud-minister.