Maandag 12 januari verscheen een rapportage van onderzoeksbureau DUO MARKET RESEARCH in opdracht van GROEP EUCATIEVE UITGEVERIJEN (GEU): Onderzoek gratis schoolboek in het voortgezet onderwijs – Schoolmanagers & Docenten
Het rapport geeft een aardig beeld van de gevolgen die een totaal onderdachte partijpolitieke stunt van het CDA in ons onderwijs aanrichtte. Er werd niet alleen onverantwoord omgegaan met belastinggeld, nu blijkt dat ook de kwaliteit van lesmateriaal onder druk staat.
Althans… dat is de vrees van Dibi (GL) die staatssecretaris Van Bijsterveldt op 20 januari drie vragen stelt:
Wat vindt de staatssecretaris van de grote angst van managers en docenten, of blijft zij doof voor de geluiden uit het veld?
Hoe gaat de staatssecretaris garanderen dat de onderwijskwaliteit niet achteruit gaat als gevolg van deze inkomenspolitiek, waar alleen rijkere ouders van profiteren? Hoe gaat de staatssecretaris ervoor zorgen dat de docent de doorslaggevende stem heeft in de boeken waaruit hij les geeft en niet de directeur.
Tot slot het volgende. De staatssecretaris geeft elke ouder met een schoolgaand kind €316. Sommige scholen komen daarmee uit en sommige niet. Er is een verschil tussen lesmateriaal op het gymnasium en het vmbo. En scholen die te weinig krijgen, zullen moeten bezuinigen. En dat zal ten koste van de onderwijskwaliteit. Wat gaat de staatssecretaris hiertegen doen?
De klip en klare antwoorden van de staatssecretaris:
Voorzitter. Het onderzoek is gehouden door de belangenorganisatie van de educatieve uitgevers. En u zult het mij natuurlijk niet kwalijk nemen, het is een rapport van een kleine 80 pagina’s, dat ik ze nog niet van kaft tot kaft gelezen heb. Tuurlijk is het wel zo toen de heer Dibi de vragen ging stellen dat ik mij direct goed ben gaan verdiepen in datgene wat er lag. En wat mij opvalt. Het onderzoek nogmaals is in opdracht van de educatieve uitgeverijen uitgevoerd, is dat het hartverwarmend is dat uitgeverijen begaan zijn met de kwaliteit van het onderwijs. Het punt is echter wel, wellicht onbedoeld, dat toch vooral dit onderzoek onderstreept hoe duur die boeken wel zijn en hoe hoog die prijs eigenlijk is: gewoon te hoog. Het onderzoek en het persbericht hebben daarom toch iets weg van een belangenvereniging van slagerijen die klaagt over het feit dat hun vlees aan de dure kant is.
Voorzitter, dat de prijs van lesmateriaal hoog is en dat de prijzen van boekenpakketten in de afgelopen jaren fors gestegen zijn, forser dan de inflatie is natuurlijk geen nieuws. Signalen van ouders gaven dat al aan. Ouders vinden dat de huidige boekenpakketten te duur zijn en zijn blij met invoering van gratis schoolboeken. En zij kunnen het weten. zij kregen de afgelopen jaren de rekeningen. Het is daarnaast goed om ons te realiseren dat de bekostiging van het voortgezet onderwijs altijd op basis van gemiddelden plaatsvindt. Voorzitter. En daar pak ik een punt wat de heer Dibi naar voren brengt: gemiddelden. En dan is het altijd zo dat de ene school gewend is meer uit te geven dan het gemiddelde en de andere school minder. Een discussie die we hier uitgebreid hebben gehad. Maar die eigenlijk geldt voor het hele het lumpsumverhaal zoals we dat in Nederland kennen. Voorzitter dat even als algemene inleidende opmerkingen.
En dan spreekt de heer Dibi heeft de staatssecretaris, ik vat zijn vragen even samen,
wat gaat ze doen aan de grote angst? nou van grote angst dat gevoel spreekt mij hier nog niet uit.
dat de kwaliteit laat me zeggen niet geborgt zou zijn?
dat de docent een doorslaggevende stem zou moeten hebben.
Voorzitter. Voor mij is één ding gewoon duidelijk: ik heb er vertrouwen in dat de scholen in staat zullen zijn en kostenbewust te zijn niet meer dan goed voor gemeenschapsgeld en oog hebben voor de kwaliteit van het lesmateriaal. Ik heb het idee dat men op de scholen tot een heel goede afweging kan komen. Ik heb daar alle vertrouwen in.
Van 1994 tot 2003 was Van Bijsterveldt burgemeester van Schipluiden. In 1999 dringen de eerste berichten over enorm dure boekenpakketten tot OCW door. Op 3 december 1999 schrijft staatssecretaris Adelmund de brief DE KOSTEN VAN SCHOOLBOEKEN.
Drie punten uit de Conclusie:
Bij de recentelijk ingevoerde onderwijsvernieuwing in de tweede fase van havo/vwo zijn de kosten voor leermiddelen gestegen. Dit is gedeeltelijk een gevolg van het – in de wet opgenomen – grotere aantal vakken, gedeeltelijk van de wijze waarop de leermiddelen volgens de hedendaagse opvattingen dienen te zijn uitgevoerd.
Er bestaat nagenoeg overeenstemming over dat de Nederlandse onderwijsmethodes van uitstekende kwaliteit zijn. Terugkeer naar een soberder uitvoering is in theorie denkbaar, maar zou praktisch niet meer van deze tijd zijn.
Ook de ruime aandacht die in de methodes wordt geschonken aan vaardigheden en zelfwerkzaamheid, en het gebruik dat daarbij wordt gemaakt van informatie- en communicatietechnologie, kan slechts positief worden beoordeeld. Dat deze ontwikkelingen een effect op de prijs hebben is onvermijdelijk. Een oordeel over de prijs kan niet worden gegeven los van de kwaliteit: gewenste kwaliteitsaspecten hebben hun prijs.
Een iets genuanceerdere benadering vergeleken met de uitlatingen van de huidige staatssecretaris, die als voorzitter van het CDA precies weet hoe Nederland in 2006 als derde land aan de gratis schoolboeken kwam.
In villavpro van 21 janunari 2009 beschrijft Wim Ris opnieuw zijn ervaringen mbt europees aanbesteden.
Uit zijn verhaal en uit het GEU-rapport wordt een ding duidelijk: de adviesbureaus varen er wel bij!
Aanbesteding kan vermeden worden
Jammer dat Dibi zich niet beperkt tot de europese aanbesteding.
Daar ligt namelijk het probleem: de vrijheid van keuze van leermiddelen komt onder druk te staan, en er lekt zeer veel geld (tientallen miljoenen) weg naar accountants en andere dure functionarissen die de europese aanbestedingsbureaucratie in goede banen moeten leiden, geld dat ook – en beter! – besteed had kunnen worden aan andere zaken zoals het onderwijs zelf en de leermiddelen in het bijzonder.
Het probleem is namelijk – dom genoeg slechts voor een jaar – afdoende opgelost door het geld rechtstreeks aan de ouders te doen toekomen.
De oplossing voor het aanbestedingsprobleem is eenvoudig maar afdoende:
maak deze tijdelijke regeling definitief.
Dat Dibi zich zorgen maakt over een vermeend denivellerend effect is onterecht:
juist voor grote groepen middeninkomens met schoolgaande kinderen, die net teveel verdienen voor allerlei andere tegemoetkomingen, is deze bijdrage in de schoolkosten zeer welkom.
Beter van niet…
Toen in 2006 het CDA onder voorzitter Marja Van Bijsterveldt de gratis schoolboeken in het verkiezingsprogramma opnam (een paar uur later volgde PvdA) was de eerste kritiek: dit is een cadeautje voor de midden inkomens met kinderen – besteedbaar inkomen tussen 22.000 en 42.000 euro.
Een aardig beeld van de groep die de schoolboeken gemakkelijk kan betalen geeft de inkomensatlas van RIVM
Het bedrag dat gespaard wordt met de oude situatie is vele malen groter dan de advieseuro per boekenpakket.
Een onverdacht rapport over de europese aanbesteding.
Veel klachten uit het GEU-rapport werden eerder genoteerd in het rapport Simulatie inkoop schoolboeken uit 2003.
Scholen zagen toen al knelpunten bij het inkopen bij uitgeverijen:
Aantal uitgeverijen: Scholen zien tegen de inspanningen op die het kost om met 10-15 uitgeverijen te gaan onderhandelen. Zij overwegen daarom om alleen met de grootste uitgeverijen te gaan onderhandelen.
Europese aanbesteding. Gezien de hoge staffels bij de uitgeverijen, verwachten scholen in die situaties mogelijk Europees te moeten aanbesteden. De deelnemende scholen hadden nog geen idee of dit gaat spelen. Dit aspect zou nog nader onderzocht moeten worden.
Welnu. Dat laatste is nooit gebeurd!
Waar blijft de principiële kant?
Als je om principiële reden besluit om geen schoolgeld te vragen voor secundair onderwijs vallen ook leerboeken daaronder. Bovendien moet je ter wille van de overzichtelijkheid heffingen t.b.v. de armen via de belastingen uitvoerenOver de principiéle kant aan het gratis verstrekken van leerboeken hoor ik maar weinig.
Seger Weehuizen