{"id":746,"date":"2016-05-19T14:06:16","date_gmt":"2016-05-19T12:06:16","guid":{"rendered":"http:\/\/www.beteronderwijsnederland.nl\/vakwerk\/?p=746"},"modified":"2016-05-19T22:09:19","modified_gmt":"2016-05-19T20:09:19","slug":"de-middenschool","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.beteronderwijsnederland.nl\/vakwerk\/2016\/05\/de-middenschool\/","title":{"rendered":"Daar is hij weer: de middenschool"},"content":{"rendered":"
\"Jos<\/a>

Jos van Kemenade<\/p><\/div>\n

door J.C. Traas<\/strong><\/p>\n

Er is de laatste tijd een heftige onderwijshype gaande, die betrekking heeft op de ongelijkheid van kansen in of door het onderwijsstelsel. Men neemt waar \u2013 althans dat wordt gezegd door het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) en de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) \u2013 dat Nederland sociaal en cultureel uit elkaar groeit: hoog- en laagopgeleiden leven steeds meer in een eigen wereld. De meeste journalisten en ook de meeste politici menen dat dit ongewenst is: zij vinden dat er een halt moet worden toegeroepen aan deze \u2018tweedeling\u2019. De woordvoerder van de ChristenUnie meent zelfs dat er \u2018een aanvalsplan tegen ongelijkheid\u2019 moet komen.<\/p>\n

Zeven fractieleiders \u2013 PVV-leider Wilders wilde niet meedoen \u2013 ge\u00efnterviewd door NRC Handelsblad<\/em>, zijn het erover eens dat de strijd tegen de ongelijkheid moet beginnen met beter onderwijs (23 april 2016). Al snel wordt als oplossing een latere selectie voor het voortgezet onderwijs genoemd. Het woord \u2018middenschool\u2019 wordt niet gebezigd maar wel bedoeld.<\/p>\n

In een ander artikel in dezelfde krant wordt bepleit \u2018de meerjarige brede brugklas weer in ere te herstellen’ en de categoriale scholen (bijvoorbeeld gymnasia) een halt toe te roepen. En venijnig wordt daaraan toegevoegd: \u201cDat gaat niet vanzelf! Daar moet de politiek stevig op sturen.\u201d\u00a0De kop van dit artikel (geschreven door Mariska Mulder, Hubert Schakenbos en Jan van Zijl) luidt: \u2018Vroege selectie in onderwijs is het echte probleem\u2019. Al met al is er wel aanleiding enkele kritische noten te laten horen. Als men meent dat Nederland sociaal en cultureel uit elkaar groeit, met welke tijd vergelijkt men dan? Met de tijd van Troelstra, met die van Drees, Den Uyl of Kok? Welke mate van tweedeling is acceptabel?<\/p>\n

Je kunt er geloof ik alleen maar van zeggen dat die twee- of meerdeling er altijd geweest is en dat pas toen er algemeen wat meer welvaart kwam \u2013 na de Tweede Wereldoorlog \u2013 het onderwijs voor grote groepen een vehikel werd voor opwaartse sociale mobiliteit. In het boek Het verborgen talent<\/em> van hoogleraar sociologie Frederik van Heek (1968) wordt er al op gewezen dat er grenzen zijn aan de \u2018reserves\u2019 aan potentieel talent.<\/p>\n

Maar goed, niemand zal ontkennen dat het aantal hoogopgeleiden buitengewoon gegroeid is in de tweede helft van de vorige eeuw. En nu komt het merkwaardige: de ladder die daarbij gebruikt is, is het vermaledijde categoriale systeem! Ook het \u2018oude\u2019 systeem met de ambachtsschool en de HBS was al dienstig aan die sociale stijging en daarna het systeem zoals wij dat in grote lijnen nog hebben.\u00a0Het\u00a0verhaal is bekend: aan het begin van de jaren zeventig kwam minister van Kemenade met zijn middenschoolplannen \u2013 terwijl het Mammoetsysteem nog maar juist was ingevoerd. Er werd met enorme intensiteit en felheid gediscussieerd met als inzet \u2018gelijke kansen\u2019. De middenschool moest alle toen bestaande schooltypen vervangen, en uiteraard ook het gymnasium, een schooltype dat in de jaren vijftig en zestig helemaal niet zo bloeide.<\/p>\n

Maar kijk wat er gebeurt als de overheid onderwijsvernieuwingen dwingend oplegt, zonder goede redenen: ouders gaan naar oplossingen zoeken om hun eigen weg te gaan. Dat de gymnasia klein waren, werd nu een pluspunt en zo was het overheidsbeleid in plaats van de doodsteek een reddingsboei voor hen. Op dezelfde manier werd door het hameren\u00a0van de overheid\u00a0op een heterogene en verlengde brugperiode juist bereikt dat tal van goedwillende scholen zich genoopt voelden homogene brugklassen te formeren en hun vmbo-klassen apart te huisvesten, omdat dit beter in de markt lag en meer leerlingen trok.<\/p>\n

Het kan nog erger! Bijvoorbeeld in Engeland. Daar werd in de jaren zeventig na jarenlange strijd een \u2018comprehensive<\/em>\u2019 onderwijssysteem ingevoerd. En dat had tot gevolg dat het type onderwijs dat het meest de bevoorrechting dient, namelijk het particuliere onderwijs, tot hernieuwde bloei kwam. Echt, ouders liggen krom om hun kinderen naar zo\u2019n school te sturen. In de Verenigde Staten is het niet veel anders.<\/p>\n

Waarom duikt die discussie dan toch elke keer weer op? Omdat het voor degene die het onderwijs niet kent en die geen zin heeft om na te denken, allemaal zo simpel lijkt: we gaan gelijke kansen bieden, we zorgen voor uitstel van studiekeuze en zo nodig voor differentiatie binnen klassenverband. We geven de leraren gewoon de kans niet om de kinderen naar een \u2018lagere\u2019 schoolsoort te verwijzen! We gaan opstaan tegen het zittenblijven en we schaffen de eindexamens af!<\/p>\n

Zo ongeveer werd er in de jaren zeventig geredeneerd. De onderwijskundigen, toen nog een nieuw soort intellectuelen die zich voordeden als vertegenwoordigers van een serieuze wetenschap, kwamen met stapels geschriften en documenten waaruit bleek \u2013 ja, wat bleek daar allemaal uit: alles wat de voorstanders politiek gezien goed van pas kwam.<\/p>\n

Het Weekblad voor Leraren<\/em> bood plaats voor serieuze argumenten. Zo had het in 1974 (jaargang 6, de nummers 30, 32 en 36) een interview met prof. dr. A.D. de Groot, toen een van de gezaghebbendste psychologen in ons land. Over intelligentieverschillen: \u201cDat die verschillen in een eigenschap als intelligentie \u2013 in onze cultuur zo essentieel \u2013 zo groot zijn, en dat zij voornamelijk door erfelijkheid worden bepaald, en dan een statistisch verband vertonen met de sociale klasse waarin je toevallig geboren bent, dat zijn in onze tijd impopulaire bevindingen die niemand zinnen maar het is wel zo. We zouden dat allemaal voor ons gevoel graag anders willen hebben: \u2018eerlijker\u2019, \u2018rechtvaardiger\u2019 verdeeld.\u201d<\/p>\n

En dat de school geen geschikt middel is om de sociale ongelijkheid te verminderen of op te heffen, was voor De Groot ook wel duidelijk.\u00a0Interessant, in het licht van de hedendaagse discussie, 42 jaar later, was een vraag over \u2018sociale integratie\u2019: \u201cHeel vaak is ook genoemd het bevorderen van de sociale integratie. Het deed daarom verrassend aan dat minister Van Kemenade op de bijeenkomst met leraren op 5 maart in Utrecht hierover zei: \u2018Wel, ik moet u zeggen dat ik daar uiterst sceptisch tegenover sta. Ik geloof helemaal niet dat d\u00e9 sociale integratie in de Nederlandse samenleving tussen de maatschappelijke groeperingen die wij in die samenleving nu kennen of in de toekomst zullen kennen, dat die nu zo geweldig bevorderd wordt door het feit dat mensen bij elkaar op school zitten. Dat gaat van de oude sociaalwetenschappelijke hypothese uit dat naarmate mensen meer contact met elkaar hebben, zij elkaar beter zouden begrijpen, dat is helemaal niet waar.\u2019\u201d De Groot is verrast door dit antwoord van Van Kemenade. Hij ziet wel degelijk gunstige effecten van een samen optrekken van leerlingen van verschillende afkomst en intelligentie: \u201cIk geloof natuurlijk ook niet dat \u2018alle Menschen Br\u00fcder<\/em>\u2019 worden. Maar ik zie wel dat een zeer groot aantal sociale misverstanden en niet te vergeten, onrealistische sociale en politieke idee\u00ebn voortkomen uit gebrek aan begrip voor \u2018andersdenkenden\u2019, in de zin van mensen die qua intelligentie, leer- en abstractievermogen, belangstelling, hobby\u2019s, gewoonten sterk afwijken van jezelf. De zaak is dat je als leerling in een categoriaal systeem met zulke jonge mensen na de basisschool haast geen contact meer krijgt: je ziet ze niet meer, je krijgt de kans niet meer om ze te leren begrijpen door iets met ze samen te moeten doen.\u201d<\/p>\n

Had Van Kemenade gelijk of toch eerder De Groot? Misschien is het antwoord te vinden in het dubbeldikke themanummer van De Groene Amsterdammer<\/em> van 21 april, met op de omslag de tekst: \u2018Generatie apart \u2013 Andere buurt, andere sportclub, andere school: kinderen van hoog- en laagopgeleide ouders komen elkaar niet meer tegen\u2019. Dit nummer, niet minder dan 120 pagina\u2019s, met zo\u2019n dertig artikelen, is zeer de moeite waard.<\/p>\n

Om op het voorgaande terug te komen, interessant is een artikel over een basisschool in Kreuzberg in Berlijn. Deze wijk, waar veel migranten wonen, is centraal gelegen en heeft mooie \u2018Altbau\u2019. Daarom is hij ook aantrekkelijk geworden voor jonge intellectuelen. Een idealistische directrice wist te voorkomen dat haar basisschool helemaal \u2018zwart\u2019 werd door ook kinderen van hoogopgeleide ouders aan te trekken. Er is succes geboekt, maar er dient zich een nieuw probleem aan: \u201cMet de komst van al die intellectuelen blijken veel lager opgeleide Turkse ouders zich niet meer op hun gemak te voelen.\u201d Ze wonen nog wel in de wijk, maar ze kiezen nu eerder voor scholen met meer migranten.<\/p>\n

Bij Nederlandse politici is er ook het streven naar \u2018gemengde\u2019 scholen. PvdA-leider Diederik Samsom bezocht een \u2018goed gelukte\u2019 gemengde school (NRC Handelsblad<\/em>, 23 april 2016). \u201cKom maar eens mee, zei de directeur in de pauze. Vanaf het balkon zag je de groepjes zitten: zwart, wit, zwart, wit.\u201d Wie het onderwijs van binnenuit kent, weet dat die scheiding haast onvermijdelijk is.<\/p>\n

De artikelen in De Groene<\/em> laten tevens zien dat ook de idealistische voorstanders van \u2018gelijke kansen\u2019 voor hun eigen kinderen, als het erop aankomt, toch opportunistisch het \u2018beste\u2019 kiezen, eventueel met extra geld en begeleiding.<\/p>\n

Dus, laten we er nu eerst maar eens voor zorgen dat alle kinderen, ook de minder bevoorrechten, kunnen profiteren van uitstekend onderwijs. En daarbij hoort uiteraard ook dat er, voor degenen die niet op het juiste spoor zitten, goede overstapmogelijkheden voorhanden zijn.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Het argument steekt iedere paar jaar weer de kop op, en ook nu weer: laat leerlingen tot hun zestiende op hetzelfde niveau onderwijs volgen, dat komt de minder bevoorrechten ten goede. Maar juist het categoriale systeem was bij uitstek een middel tot sociale stijging, betoogt J.C. Traas<\/strong>.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":747,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.beteronderwijsnederland.nl\/vakwerk\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/746"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.beteronderwijsnederland.nl\/vakwerk\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.beteronderwijsnederland.nl\/vakwerk\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.beteronderwijsnederland.nl\/vakwerk\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.beteronderwijsnederland.nl\/vakwerk\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=746"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.beteronderwijsnederland.nl\/vakwerk\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/746\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":773,"href":"https:\/\/www.beteronderwijsnederland.nl\/vakwerk\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/746\/revisions\/773"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.beteronderwijsnederland.nl\/vakwerk\/wp-json\/wp\/v2\/media\/747"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.beteronderwijsnederland.nl\/vakwerk\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=746"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.beteronderwijsnederland.nl\/vakwerk\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=746"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.beteronderwijsnederland.nl\/vakwerk\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=746"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}