{"id":513,"date":"2015-05-24T18:05:01","date_gmt":"2015-05-24T17:05:01","guid":{"rendered":"http:\/\/www.beteronderwijsnederland.nl\/vakwerk\/?p=513"},"modified":"2015-05-29T12:13:38","modified_gmt":"2015-05-29T11:13:38","slug":"hoe-een-excellente-school-ten-onder-ging","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.beteronderwijsnederland.nl\/vakwerk\/2015\/05\/hoe-een-excellente-school-ten-onder-ging\/","title":{"rendered":"Hoe een excellente school ten onder ging"},"content":{"rendered":"

\"Mannen<\/a>door Ton Bastings<\/strong><\/p>\n

De in 2014 verschenen onderwijsroman Mannen van Maasoord,<\/em> van Lein van der Wulp, past naadloos in de ontwikkeling van de onderwijsliteratuur. Vroeger lag in romans van dit genre de nadruk duidelijk op de leraar als hoofdpersonage. Denk hierbij aan auteurs zoals Ferdinand Bordewijk (Bint<\/em>), Simon Vestdijk (Ivoren wachters<\/em>), Menno ter Braak (Dr. Dumay verliest<\/em>\u2026) en Willem van Toorn (De toeschouwers<\/em>). Tegenwoordig zien we een duidelijke verschuiving in de richting van engagement, wat zich uit in betrokkenheid van schrijvers bij maatschappelijke en politieke ontwikkelingen. En het onderwijs is natuurlijk een maatschappelijke \u2018bron van aanhoudende zorg\u2019. Of eenvoudiger gezegd: voor 2000 was er sprake van lerarenromans en na 2000 kan men beter spreken van onderwijsromans.<\/p>\n

Kellendonklezing
\n<\/strong>In de Frans Kellendonklezing 2015, die gewijd was aan engagement, noemde auteur Maarten Asscher engagement \u2018een van de meest verraderlijke valkuilen in elke discussie over de betekenis en de functie van literatuur in de maatschappij\u2019. Hij onderscheidde daarbij verschillende gradaties van engagement. De meest basale vorm is als de schrijver in hoogsteigen persoon de barricaden op gaat. Hij loopt mee in een protestdemonstratie, wordt lijstduwer van een politieke partij of wordt lid van een vereniging, zoals Anton Dautzenberg in 2011 van de pedofielenvereniging Martijn. Een meer literaire vorm wordt het als de schrijver in een opiniestuk of in een essay stelling neemt in een maatschappelijke kwestie. Polemieken en columns behoren eigenlijk ook tot dit genre. Van de derde vorm van literair engagement is sprake als de auteur in een roman actuele sociale, maatschappelijke of politieke kwesties opvoert. Ton Anbeek noemde dat destijds treffend \u2018straatrumoer\u2019 en Sander Bax \u2018indirect engagement\u2019. Middels het hoofdpersonage ventileert de auteur immers zijn mening.<\/p>\n

Verschuiving
\n<\/strong>In die derde vorm is een duidelijke verschuiving waarneembaar als het om romans gaat waarvan de setting de school betreft. Als we naar de laatste vijf jaar kijken, zien we dat steeds meer actuele onderwijsproblemen naar voren komen. In Oorlogshond<\/em> van Robert Anker (2011) levert het hoofdpersonage felle kritiek op het nieuwe leren. In Dood van een leraar<\/em> van Cyrille Offermans (2011) hekelt het hoofdpersonage de laffe houding van docenten bij de invoering van onderwijsexperimenten. In Geen les meer<\/em> van Marcel de Jong (2011) zijn we door de ogen van het hoofdpersonage getuige van de onderwijsvernielingen door megalomane ROC-directeuren. Het allerbelabberdste niveau van docenten komt uitgebreid aan de orde in Geachte heer M.<\/em> van Herman Koch (2014) en in Een onschuldig meisje<\/em> van Bernlef (2015) geven zowel de directeur als de nieuwe hoofdonderwijzer hun visie op pedagogiek en didactiek.<\/p>\n

Mannen van Maasoord
\n<\/strong>In Mannen van Maasoord<\/em> zien we hetzelfde verschijnsel. Op de achterflap lezen we immers dat deze roman \u2018op de huid zit van de actualiteit\u2019. In dit vlot geschreven en prettig leesbaar boek strijden de plot en engagement om voorrang. De plot wil ik niet verraden, maar het engagement kan met enkele voorbeelden wel nader worden toegelicht. Tussen de regels door en vooral bij monde van het hoofdpersonage, leraar Engels Stijn Valk, passeren zowat alle BON-standpunten de revue. De modernste onderwijsontwikkelingen leiden tot de ondergang van de degelijke oude school CSG Maasoord. De titel verwijst ook naar d\u00e9 mannen van Maasoord, de leraren van voor de fusie. Na de fusie wordt Maasoord de onderwijsmoloch Maasoorden met zes locaties. Er komen allerlei directeuren en managers bij. Geld wordt over de balk gesmeten en gespendeerd aan onder andere studiereizen van hoger personeel naar Cuba en Australi\u00eb. De nieuwe rector van de middelbare scholengemeenschap Maasoorden, Henri Koudijs, bepleit in een toespraak het nieuwe leren en instrueert zijn docenten:<\/p>\n

\u2018Het personeel moest begrijpen dat de vooruitgang en verbetering van het onderwijs op Maasoorden afhing van de bereidwilligheid van elk personeelslid om de oude deskundigheid, te weten gedegen vakkennis, los te laten. De nieuwe deskundigheid van een docent was om alleen nog vanaf de zijlijn toe te zien hoe zijn leerlingen zelfstandig onderzochten wat de moderne wereld te bieden had\u2026\u2019 (p. 34)<\/p>\n

Docenten werden voortaan coach genoemd en moesten, soms met behulp van een onderwijsassistent, in de onderbouw in het Open Leer Centrum 120 leerlingen begeleiden bij hun zelfontdekkingstocht. Onderwijskundige Sjors is lyrisch over de Einstein-generatie en legt zijn collega\u2019s uit dat \u2018de kennis van vandaag in de vuilnisbak van morgen ligt en dat de kennis van gisteren nu al in de prullenbak kan\u2019. Zijn visie vat hij samen in zijn onderwijslijfspreuk \u2018Van aap naar app\u2019.<\/p>\n

Een van de duidelijkste voorbeelden van indirect engagement legt Van der Wulp de auctoriale verteller in de mond als die het heeft over een vluchtelinge van Iraanse afkomst die op de administratie werkt:<\/p>\n

\u2018Eenmaal wettelijk toegelaten, had ze al zoveel Nederlands opgepikt, dat menig volgeling van Geert Wilders zijn taalniveau aan dat van haar had kunnen optrekken. Of anders minimaal iets op had kunnen steken van haar zuiverheid van denken.\u2019 (p. 250)<\/p>\n

En natuurlijk is er zoals in veel onderwijsromans ook een overspelig directielid. De zelfingenomen bestuurder Egbert Litjes is alleen in het weekend bij zijn vrouw in Vlissingen. Die geeft hem dan alle gelegenheid om uit te rusten van zijn doordeweekse liefdesavonturen met collega\u2019s. Zijn voornaamste geliefde is Madelief en als reserve heeft hij de veel minder eisende Marieke achter de hand. Hoewel Madelief \u2018dik tevreden was met de rol van veel bereden bijwagen\u2019, dringt zij er steeds vaker bij Egbert op aan om hun verbintenis te bezegelen met nageslacht. Om de aandacht daarvan af te leiden, trakteert Egbert haar op verre reizen. Uiteraard op kosten van de school.<\/p>\n

Uit alles wordt duidelijk dat Van der Wulp het onderwijs van zeer nabij kent. Zijn beschrijving van bijvoorbeeld de sectie Nederlands, het nakijken van examens en de gebruiksaanwijzing van deuren van bepaalde lokalen verraadt dat we hier te maken hebben met een ervaringsdeskundige. Als men vervolgens bedenkt dat Lein van der Wulp al bijna veertig jaar lesgeeft op een havo\/vwo-school, komt ook het fenomeen sleutelroman om de hoek kijken. Van der Wulp zwijgt hierover in alle talen, maar misschien dat zijn (ex-)collega\u2019s hier uitsluitsel over kunnen geven.<\/p>\n

Maarten Asscher citeerde in zijn lezing voor de vierde en hoogste vorm van engagement Frans Kellendonk: \u2018voor iedere roman moet het Nederlands opnieuw worden uitgevonden\u2019. Taal en onderwerp bevruchten elkaar en versmelten tot een klassieker die bepalend is voor de cultuur van een volk. Die spaarzame combinatie is, voor wat de onderwijsliteratuur betreft, in onze letteren voorbehouden aan Bint<\/em> van Bordewijk.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ton Bastings recenseert ‘Mannen van Maasoord’ van Lein van der Wulp. In deze vlot geschreven roman worden hedendaagse ontwikkelingen in het onderwijs zoals schaalvergroting en afnemende autonomie van docenten becommentarieerd.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":514,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[34,13],"tags":[31],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.beteronderwijsnederland.nl\/vakwerk\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/513"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.beteronderwijsnederland.nl\/vakwerk\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.beteronderwijsnederland.nl\/vakwerk\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.beteronderwijsnederland.nl\/vakwerk\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.beteronderwijsnederland.nl\/vakwerk\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=513"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.beteronderwijsnederland.nl\/vakwerk\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/513\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":566,"href":"https:\/\/www.beteronderwijsnederland.nl\/vakwerk\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/513\/revisions\/566"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.beteronderwijsnederland.nl\/vakwerk\/wp-json\/wp\/v2\/media\/514"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.beteronderwijsnederland.nl\/vakwerk\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=513"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.beteronderwijsnederland.nl\/vakwerk\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=513"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.beteronderwijsnederland.nl\/vakwerk\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=513"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}