SECTION: HET VERVOLG; Blz. 31

LENGTH: 725 woorden

HEADLINE: Het onderwijs dat we verdienen; 
Aleid Truijens; 
Aleid Truijens

BYLINE: Aleid Truijens

BODY:
Gebruik het beeld van een kooi en al snel klinkt er een oorverdovend rammelen aan de spijlen. Pleisters gaan eventjes van monden. Sinds vorige week zaterdag luiden de klokken in mijn mailbox onbekommerd. Ik vroeg me af, naar aanleiding van het voorpaginanieuws in deze krant dat kinderen op de basisschool niet leren wat ze moeten leren, en dat al twintig jaar lang, waarom we dat nu pas horen. De brenger van de onheilstijding, Paul van Dam, hoofd basisonderwijs bij het Cito, is met pensioen. Waarom komt felle kritiek op onderwijsbeleid altijd van mensen die het zinkend schip hebben verlaten?
Nu snap ik het beter. Zo maakte ik via de mail kennis met een psycholoog die jarenlang werkte bij een landelijk commercieel studiecentrum. Hij wilde pesten en geweld op scholen graag helpen bestrijden. Wegens goede banden met het ministerie werd hij gekoesterd. Toen het geld binnen was, ging het naar een ander onderzoek en kon hij ophoepelen. 'Wanneer problemen worden aangepakt en opgelost', mailt de psycholoog, 'hebben de ondersteuningsinstellingen geen werk meer. Dit is niet alleen onethisch (kinderen lijden onder geweld en pesten), maar ook corrupt (geld wordt besteed aan andere dan de bestemde doeleinden).' 
Juist ja. Niet alleen welzijnsinstellingen in getto Amsterdam-West hebben belang bij de instandhouding van ellende. Baantjes gaan voor het nobele doel. Wij journalisten hebben in elk geval weer iets uit te zoeken - ons baantje.
Dan was er de onderwijzer - zo eentje met een hbs-diploma en kweekschool - die in de loop van dertig dienstjaren treuriger werd over het niveau van zijn nieuwe collega's. 'Iedereen moet alles kunnen worden', sombert hij. 'Lukt dat niet, dan maken we de studie gewoon gemakkelijker.' De gesprekken bij hem in de personeelskamer 'gaan over De gouden kooi, Jensen, soaps, enz. Nooit over literatuur ('Hella S. Haasse, wie is dat?') of schilderkunst.' Dat intelligente mensen nog zelden voor zijn mooie vak kiezen, betreurt hij. Maar hij begrijpt het volkomen.
Ook Paul van Dam trof ik aan in mijn mailbox. Hij verklaart waarom hij zich nu pas vrij voelt om te zeggen wat hij op het hart heeft: 'Uw suggestie dat pleisters op de mond ofwel belangen van het eigen instituut dat verhinderen, is wel een beetje waar. Zo'n instituut werkt voor het onderwijs en dat onderwijs hoort niet graag negatieve boodschappen.'
Maar er is meer aan de hand. De Cito-rapporten van de peilingen die Van Dam coördineerde, zijn sinds 1986 openbaar en worden ruim verspreid. In een folder worden de resultaten helder samengevat. Nooit merkte Van Dam dat de rapporten werden gelezen, laat staan tot verontrusting leidden. Niet één ouder maakte zich boos omdat zijn kind zo weinig leerde. Hij concludeert dat de interesse voor onderwijsresultaten gering is. 'Helaas wordt de basisschool vooral ervaren als een bewaarschool.'
Van Dam maakte deel uit van een visitatiecommissie die pabo's moest beoordelen. Het verbaasde hem dat de formulieren die hij na afloop moest invullen over van alles gingen, 'behalve over datgene waar het over moest gaan, de resultaten van het pabo-onderwijs'.
Laatst liet een leraar mij een formulier zien waarop hij moest invullen hoe hij zijn stagiair beoordeelde. Hij moest antwoord geven op tientallen vragen, in soms onbegrijpelijk jargon, die allemaal gingen over de attitude van de stagiair, diens zelfreflectie en behendigheid met nieuwe werkvormen. Eén vraag zocht hij vergeefs: of de stagiair in kwestie het vak waarin hij was opgeleid voldoende beheerste - wat niet het geval was.
Natuurlijk kun je alles weg relativeren. Standaarden opstellen is mensenwerk. Leggen die mensen de lat niet onnodig hoog? Misschien betekenen de huidige uitkomsten dat kinderen massaal slimmer worden!
Insiders als Van Dam, die jarenlang resultaten onder hun neus kregen, trappen daar niet meer in. Hoogleraren die jaarlijks signaleren dat de vak- en feitenkennis van hun eerstejaars weer minder is en maanden kwijt zijn met bijspijkeren, zijn evenmin gek. Naar toponderzoekers, old school-leveranciers van kennis, wordt niet meer geluisterd. Bij de studiecentra weten ze beter wat goed is voor het land, en voor henzelf.
Het is de cultuur, verzucht Van Dam. Een cultuur waarin kennis verdacht is geworden. Een cultuur die schreeuwt om een tegencultuur. Zolang we die niet organiseren, krijgen we het onderwijs dat we verdienen.

NOTES: Wanneer zelfs leerlingen les eisen, is er iets gruwelijk mis

GRAPHIC: AleidTruyens