Klassieke talen in verval

Waarom zou een goede school geen toevluchtsoord mogen zijn? Als het maar voor goede leerlingen is, die ook bereid zijn hun energie in de klassieke talen te steken.
De juiste gang van zaken is dat de vluchtelingen zich aanpassen aan de hogere eisen (daarom waren ze toch juist gevlucht?) en niet dat de onderwijzenden concessies doen.

Wanneer een school het ß-onderwijs wil stimuleren zijn er tal van eenvoudige middelen om dat te bereiken.
- Een ß-man aanstellen als schoolleider of in elk geval niet iemand die, zoals nu gebruikelijk is, er niets van weet en/of denkt dat natuurkunde en scheikunde 'proefjes doen' is.
- Universitaire eerstegraders aantrekken met een aanlokkelijk salaris;
- Die goede ß-docenten in deze kwestie om advies vragen en dat advies opvolgen;
- De algebra in de eerste klas meteen op peil brengen, evt. met meer uren voor wiskunde
- Meer uren voor de ß-vakken in de lessentabel zetten
- Adviezen betreffende practicumfaciliteiten serieus nemen, ook als die niet overeen komen met het gangbare wereldbeeld van de gemiddelde onderwijsvernieuwer

De activiteiten van technasia en 'ß-scholen' wijzen allemaal niet in deze richting. Meestens worden deze scholen niet geleid door ß-mensen en het gevolg is dat ze vooral de oplossingen zoeken in gebouwen en structuren. Daarmee komen ze in het beste geval uit op 'geen verdere niveauverlaging'. Ik denk zelf dat al die heisa eerder averechts werkt.
Hun doel is ook meestal niet niveauverhoging, maar vergroting van het aantal leerlingen dat ze als ß-leerlingen kunnen bestempelen. Daar schijn je ook weer geld voor te kunnen krijgen.

Wanneer wij inzetten op Beter Onderwijs, wanneer de aanbevelingen van deze vereniging worden opgevolgd zal het onderwijs over de hele linie weer een behoorlijk peil krijgen. De ß-vakken zullen gewoon meegaan met die niveaustijging; ik denk eigenlijk niet dat daarvoor een aparte behandeling nodig is.

Zelfs Nova heeft aan de commotie aandacht besteed. De reacties op de uitzending zijn tot nu toe unaniem.

Op de scholengemeenschap waar ik werk heeft de gymnasiumafdeling in klas 2 nog een volle klas van 30. In de zesde klas zijn daar nog zo'n 8 van over. Datzelfde probleem hebben de categoriale gymnasia, alleen daar moeten die 22 kinderen van school, hetgeen die school in grote financiële problemen zou brengen. Logisch dat ze er veel aan doen om die kinderen binnenboord te houden; logisch overigens ook dat die kinderen er zelf veel aan zullen doen om binnenboord te blijven. Ik bevestig dus Couzijns verhaal hierboven.
Over de kennishonger van de échte gymnasiast ben ik veel minder stellig. Ook gymnasiasten gaan gewoon door de puberteit heen; ook gymnasiasten werken omdat het nu eenmaal moet. De paar leerlingen met een verdergaande belangstelling (voor mijn vak, natuurkunde) tref ik even vaak aan op het atheneum als op het gymnasium. Volgens mij komt het allemaal neer op een onthutsend simpel gegeven: die gymnasiasten zijn gewoon de slimsten en dat willen ze, zolang het geen gekkenwerk wordt, ook graag bewijzen. Wie wil zich nu niet onderscheiden in datgene waarin hij goed is? Een bodybuilder pronkt met zijn spieren, een mooie meid kleedt zich opvallend, een slimmerik pronkt graag met zijn studieresultaten. Allen horen tot een elite.
Sommige volwassenen vinden dat die grotere slimheid zich mede moet uiten in het bestuderen van klassieke talen en klassieke literatuur. Dat is een kwestie van het willen doorgeven van cultureel erfgoed. Dat niet willen doorgeven is m.i. cultuurvernietiging.

@couzijn

Onderzoek naar elites hoort thuis bij sociologen. Maar wie zicht probeert te krijgen op het eigen onderwijsstelsel door in de geschiedenis ervan te duiken, of de vergelijking met buitenlanden te maken, komt het fenomeen onherroepelijk tegen. Ik noem een buitenplaats: in het keizerlijke China functioneerden de driejaarlijkse examens als ENIGE toegangspoort tot de bestuurlijke elite. Dat is een overduidelijke maatregel van de keizerlijke dynastie om de vorming van een erfelijke elitaire bovenlaag in China te bemoeilijken. Die elite investeerde als gekken in de voorbereiding op die examens. Economen noemen zoiets rent seeking.

Wat is de leidende gedachte? Het aantal begerenswaardige posities in de samenleving is beperkt, de concurrentie is groot, en het onderwijs speelt daarbij een belangrijke rol. Het gaat om sterke maatschappelijke krachten, die er mede toe leiden dat de deelname aan onderwijs voortdurend groeit. In tijden van crisis harder dan in andere tijden - het warehouse effect - maar het opmerkelijke is dat zo'n tijdelijke toename van de onderwijsconsumptie de neiging heeft definitief te worden. Ik heb met Jaap Dronkers (1993) HIER in dit licht de groeiende deelname aan hoger onderwijs in kaart gebracht. De concurrentie komt hier natuurlijk het sterkst tot uitdrukking, de vraag is enorm, en een overheid die daaraan makkelijk toegeeft schiet zichzelf in de voet. Als het motief achter de onderwijsvraag is om positionele voordelen op anderen te behalen, ontstaat al snel de situatie dat de kosten van onderwijs groeien, terwijl de baten dat niet meer doen.
De situatie met de groeiende vraag naar plaatsen in categorale gymnasia is van hetzelfde laken een pak. Per saldo wordt Nederland daar niet wijzer van, en dat is niet alleen omdat Latijn en Grieks nauwelijks mer een rol spelen in onze economie.

Ben Wilbrink.

Beste Bernard.

U geeft de dilemma's goed aan. Ik denk dat ik me hier te makkelijk van de term 'kwaliteit' heb bediend, ik gebruik het in een brede betekenis van uiteindelijke opbrengsten van dat onderwijs voor betrokken personen en voor de samenleving. Ik ben niet gecharmeerd van selectie, dat mag duidelijk zijn, ik beschouw het als een storingsfactor in het onderwijs. De organisatie van het onderwijs, maar dat is niet helemaal hetzelfde als het onderwijs zelf, kan natuurlijk leiden tot selectiepraktijken. Ook de opvattingen van docenten spelen een sterke rol: het was een lobby van docenten in de juist opgerichte H.B.S. die Thorbecke dwong een wetswijziging te accepteren die selectie bij de toelating mogelijk maakte. Dat lijkt op wat nu bij de toelating tot het HO gebeurt. Wie hebben er gelijk? Alle betrokken partijen hebben er sterke opvattingen over. En vaak ook sterke ervaringen die dat staven. Ik twijfel geen moment aan uw ervaring met heterogene 2e klassen. Ik weet ook niet hoe onderwijs met minder selectie eruit ziet, dat hangt van de situatie af. Bijvoorbeeld. Toen Jo Ritzen een streep haalde door stapelmogelijkheden en zelfs overstapmogelijkheden in onderwijsloopbanen, was het duidelijk dat daarmee het onderwijs een stuk selectiever zou worden.

Met vriendelijke groet,

Ben Wilbrink.

Jouw vraag, Bart, is gericht aan Hinke maar je zult het mij hopelijk niet euvel duiden dat ik hier mijn kans neem om haar ervaringen te bevestigen. Het gebeurde dat een dochter van mij na de vierde gymnasiumklasse van een van de 3 Venlose “campussen” die opgericht zijn om de “gelijkwaardigheid” ingang te doen vinden en daartoe over een monopolie-positie beschikken terecht kwam op een Zelfstandig Gymnasium in de Randstad. (Het westen van Nederland is, van Venlo uit gezien, één grote stad). Zij verzekerde mij na enige tijd zonder terughoudendheid dat in het onderwijs en bij de schoolexamens op dat Gymnasium veel hogere eisen gesteld werden dan op de Venlose campus. Gelukkig was ze ingenomen met dat hogere niveau van onderwijs.
Details kan ik helaas niet geven omdat zij in de Randstad niet bij mij maar bij haar moeder woonde.
Het valt natuurlijk niet te ontkennen dat in het oude Rome zelfs jan-met-de-pet Latijn sprak. Ook de geleerden in de Middeleeuwen SPRAKEN Latijn. Latijn vervulde toen in de wetenschappelijke kringen in Europa de rol die nu Engels in de wetenschap speelt. Zelfs Newton schreef zijn werken in het Latijn. De klassieke talen als leestalen worden echter als moeilijker ervaren dan de moderne Indo-europese talen en dat geldt zelfs voor het Frans. Om die reden wordt het slechts aan VWO-leerlingen aangeboden. Ook de tijd die je moest investeren om klassieke geschriften te kunnen lezen is enorm. Op het moment dat blijkt dat een HAVO-leeling met goed gevolg lessen Latijn volgt of kan volgen is het vrijwel zeker dat hij ook een VWO-diploma zou kunnen halen. Het wel of niet leren van Latijn is dan een onderdeel van het zoeken van een snelle opstroom geworden.
Seger Weehuizen

Er is wat betreft het programma van VWO met Latijn en een Gymnasium niet zo’n groot verschil. Om een gymnasiumdiploma te krijgen moet je in de onderbouw een klein Graecum gedaan hebben. Maar als je op een scholengemeenschap leerling bent verkeer je in een omgeving waar intellectuele stimulering ondergeschikt gemaakt is aan het opvoeden tot “gelijkwaardigheid”. Je gaat niet naar school voor een lesje in nederigheid
Ook ik speel wel eens met de gedachte om het Gymnasium uit te laten groeien tot een kwaliteitsVWO. het zou b.v. toestaan moeten worden dat een leerling die zeer door de natuurwetenschappen aangetrokken wordt de klassieke talen laat laten vallen mits hij aan de β-kant grote prestaties levert. Maar het blijft bij een gedachtenspel want er liggen te veel onderwijshervormers op de loer die van veranderingen in het onderwijs niveauverlagingen willen maken. Laat ze met hun fikken van het Gymnasium afblijven.
Seger Weehuizen