Veel gestelde vragen over intimidatie, wegpesten, psychisch geweld.
Versie 15-12-2006, gaarne verbeteren en aanvullen

1. Waaruit bestaat intimidatie, psychisch geweld of pesten:

1. Sociaal isoleren. Bijvoorbeeld iemand negeren, iemand in een kamertje veraf van collega's plaatsen, steeds dezelfde persoon als enige niet meevragen voor de lunch;
2. Werken onaangenaam of onmogelijk maken. Door bijvoorbeeld bestanden van computers te wissen, belangrijke telefoontjes niet door te geven, steeds te zorgen dat vergaderingen zo gepland zijn dat één persoon niet mee kan doen, iemands arbeidsresultaten manipuleren;
3. Bespotten met bijvoorbeeld uiterlijk, gedrag, manier van praten of lopen of seksuele voorkeur;
4. Roddelen/geruchten verspreiden met het doel iemands reputatie te schaden;
5. Dreigementen. Er wordt bijvoorbeeld gezegd: "wacht maar, het wordt allemaal nog veel erger" of er wordt voortdurend gedreigd met ontslag;
6. Lichamelijk geweld. Iemand wordt bijvoorbeeld opgesloten of krijgt een duw;
7. Seksuele intimidatie (met gebaren, verbaal of fysiek);

Soms wordt iemand gepest omdat hij zich op een of ander punt van de rest van de groep onderscheidt (zoals opvattingen, etnische afkomst, handicap, sociaal onvermogen, seksuele geaardheid, hoogbegaafdheid, creativiteit of leeftijd). Er is dan sprake van een vorm van discriminatie.

2. Hoe vaak komt het voor dat mensen last hebben van intimidatie?
Een recent onderzoek van TNO spreekt van 14% van de werknemers die zeggen last van pestgedrag van hun leidinggevende te hebben.

3. Kan de vakbond je helpen bij intimidatie?
We zien dat vakbonden wisselend, en niet altijd sterk staan. Ze hebben nog weinig ervaring met psychisch geweld.

4. Helpt het om een klacht in te dienen?
Een klacht indienen over intimidatie wordt door een vakbondsjuristen vaak als nutteloos gezien, misschien omdat er geen garanties over de uitkomst zijn. Klachten hoeven zelfs niet in behandeling te worden genomen, en de uitslag van een onderzoek naar een klacht hoeft niet door het bestuur te worden overgenomen (in de klachtenregeling van de overheid).

5. Kan een medezeggenschapsraad je helpen?
Het is van groot belang dat je steun zoekt bij collega’s, en dan zal de medezeggenschapsraad een logische stap zijn. Zoek contact met de voorzitter voor je een brief schrijft; niet ieder lid weet hoe te handelen. Het kan worden afgedaan als een persoonlijke kwestie, die niet voor allen van belang is.

6. Als je ontslag aangezegd krijgt, wat moet je dan doen?
Zeg nooit dat je het er mee eens ben, want dan ben je vrijwillig werkloos. Ook al wil je dolgraag weg. Bedenk dat er volgend jaar een betere directeur kan zitten, en je positie daardoor anders wordt. Maak bezwaar tegen de ontslaggronden, nadat je overlegd hebt met een advocaat; moet binnen 6 weken!

7. Mag je op staande voet worden ontslagen?
Op staande voet ontslaan, kan alleen als je directeur vindt dat je het erg bont hebt gemaakt .(Jij denkt: een gevaar bent voor zijn positie). Er moeten dan door jou regels zijn overtreden, waar je op gewezen bent en er moet een waarschuwing zijn geweest op papier. Of er moet een beoordelingsgesprek zijn geweest, met aanwijzingen die je niet hebt opgevolgd.

8. En als je een voornemen tot ontslag krijgt, hoe gaat het dan?
“Voornemen tot disciplinair ontslag” kan de aanhef van de brief luiden, met daarin de redenen: je ‘misdaden’ opgesomd. Het bestuur van je instelling zal een hoorzitting organiseren waarin je directeur en jij worden gehoord. Op grond daarvan volgt een beslissing, waartegen je weer in beroep kunt gaan. Dan ben je een half jaar verder.

9. Wat is een hoorzitting, en hoe gaat die?
Er moet, voor de uiteindelijke beslissing, een hoorzitting voor georganiseerd worden: jij moet gehoorde worden, met je raadsman en nog andere getuigen en deskundigen. De commissie die jou hoort, mag natuurlijk geen partij zijn, of te dicht bij het conflict staan, zoals we een keer meemaakten. Dat maakt de procedure voor een rechter ongeloofwaardig.
Als dat voornemen, na de hoorzitting in een besluit resulteert, kun je daartegen in beroep gaan, weer binnen zes weken. Het verslag van de hoorzitting, waarin jij en de andere partij worden gehoord is van belang: zorg voor een audioopname. Ook jouw schriftelijke reacties op het verslag moeten worden meegenomen bij de beslissing.

10. Kun je ontslagen als je ziek bent?
Nee, dat is niet toegestaan. We zien dan ook mensen die hopen dat de arbo-arts hen ziek verklaart. Die wordt echter steeds meer gewapend tegen dit oneigenlijk gebruik van zijn positie, en komt in de knel te zitten. Vooral als het gaat om een inschatting van de psychische belasting, de stress, de burn-out verschijnselen, die voor de ‘somatische’ arts glad ijs zijn. Een psycholoog van de arbo-dienst, of je eigen psycholoog kan daarbij adviseren; de arts heeft echter het laatste woord.

11. Als je door een conflict ontslagen wordt, kom je dan ooit nog ergens aan de bak?
Bij een “verstoorde arbeidsrelatie” is er niet één die de schuld heeft. Dus kan een nieuwe werkgever, je verhaal, mits aannemelijk ook als voordeel zien. Outplacement bureaus zien dat soms niet als negatief, maar als pré: je bent iemand met een eigen, onafhankelijk professioneel oordeel, die dat durft uit te spreken.

12. Kunnen ze je zomaar ontslaan, als ze je een onruststoker vinden?
Ja, maar er is kans dat het argument niet gepikt wordt als reden voor ontslag, als je daartegen in beroep gaat.

13. Wat gaat er door mensen heen, die zich geïntimideerd voelen.
“Waarom overkomt mij dit? Hij heeft de pik op me. Hij voelt zich minderwaardig. Hij is bang van mij, omdat ik hem doorzie. Hij probeert me eruit te werken.
Het zal toch niet mijn eigen schuld zijn? Ben ik de enige die dit overkomt? Waarom doet niemand hier iets aan?”

14. Wat moet je doen als je meent dat je directeur psychopathische trekken vertoont?
Manipuleren, mensen tegen elkaar uitspelen, onvermogen zich in te leven, gewetenloosheid, geen emoties kunnen voelen, controlfreak zijn. Enkele kenmerken van psychopathische trekken, waarmee leidinggevende soms een heel eind komen.

15. Kan het zijn dat mijn baas een narcistische persoonlijkheidstoornis heeft?
Een beetje narcistisch is normaal. Het is echter een persoonlijkheidstoornis als iemand extreem bang is om af te gaan, een fout toe te geven en letterlijk alles doet om dat te voorkomen. Je baas kan in de ogen van anderen charmant, correct, keurig en vriendelijk lijken. Hij heeft misschien onder je collega’s een machtsbasis, een heel netwerk, door voorrechten uit te delen. Als je hem in het openbaar vaneen fout beschuldigt, zal hij zoeken naar een manier om je weg te werken. Je kunt zo’n narcist niet veranderen, en je kunt hem het beste vleien en manipuleren om jouw doelen te bereiken. Zorg dat je onmisbaar voor hem wordt, en laat hem alle eer voor je werk krijgen. Maak een gebruiksaanwijzing voor anderen.

16. Kan het zijn dat mijn baas het syndroom van Asperger heeft (lichte vorm van autisme) of een andere psychiatrische aandoening?
Iemand die verstoringen van de orde voorkomt en geen afwijking van de regels duldt, die geen gevoel toont, en geen non-verbale signalen opvangt, figuurlijk taalgebruik niet begrijpt, het geheel niet overziet maar zich op details richt. Zulke stoornissen komen voor, ook onder leidinggevenden, en het maakt mensen geschikt om bij lastige klussen zoals fusies, onverstoorbaar de organisatiedoelen te bereiken zonder rekening te houden met mensen.