Forum

Er zijn zat ouders geinteresseerd in goed onderwijs, alleen, die zitten misschien niet te wachten op een one issue partij als een GOK, of hebben om andere redenen bij de BON niet veel te zoeken. Wat mij betreft: de BON is alleen geinteresseerd in speciaal onderwijs als dumpplek voor onwelgevallige leerlingen. Ik kwam op het spoor van het volgende door de postings van Bonnie, en voor de heel geduldigen onder u hierbij mijn klacht over de ontoegankelijkheid van het staatsexamen voor sommige groepen leerlingen. Deze klacht had ik in eerste instantie gedeponeerd bij de Commissie Gelijke Behandeling (die niet bevoegd schijnt te zijn) en vervolgens bij de Chronisch Zieken en Gehandicapten Raad. Onlangs heb ik ook een afschrift gestuurd aan de Commissie OCW van de Eerste Kamer, waar de Wet Kwaliteit (V)SO op 3 juli behandeld zou worden, maar die behandeling is kennelijk inmiddels uitgesteld:

 Aan:  Juridisch Steunpunt Regelrecht (van de CG Raad) Postbus 1724 1200 BS Hilversum

Van:                XXXXXX

Datum:           13 juni 2012

Betreft:           Klacht, dat de overheid door het stellen van bijzondere aanvullende voorwaarden in artikel 2a van het Staatsexamenbesluit VO specifieke groepen leerlingen de facto uitsluit van deelname aan het staatsexamen voor enig deelcertificaat in de beroepsgerichte leerwegen en gemengde leerwegen vmbo, en dat daardoor met name leerlingen met een (zwaardere fysieke) beperking ernstig gedupeerd worden.         

(Uit het Staatsexamenbesluit VO:

“Artikel 2a. Toelating tot staatsexamen beroepsgerichte leerwegen en gemengde leerweg vmbo [Treedt in werking per 01-08-2012]

Tot het staatsexamen vmbo in de basisberoepsgerichte leerweg, de kaderberoepsgerichte leerweg of de gemengde leerweg, wordt uitsluitend toegelaten:

• a. de kandidaat die ten tijde van de aanmelding voor het staatsexamen is ingeschreven als deelnemer aan een beroepsopleiding als bedoeld in de Wet educatie en beroepsonderwijs, eerder is afgewezen voor het eindexamen vmbo in een in de aanhef genoemde leerweg, en een cijferlijst overlegt waaruit blijkt dat voor elk van de beroepsgerichte vakken waarin eindexamen is afgelegd, het eindcijfer 6 of meer is behaald;
• b. de kandidaat die is ingeschreven aan een school voor voortgezet speciaal onderwijs of een school voor speciaal en voortgezet speciaal onderwijs als bedoeld in artikel 1 van de Wet op de expertisecentraen die met toepassing van artikel 30 van de Wet op het voortgezet onderwijshet eindexamen vmbo in een in de aanhef genoemde leerweg heeft afgelegd, indien de leerling daarvoor is afgewezen en een cijferlijst overlegt waaruit blijkt dat voor elk van de beroepsgerichte vakken waarin eindexamen is afgelegd, het eindcijfer 6 of meer is behaald.”)

Geachte mevrouw, meneer,

Ik schrijf u als ouder van een leerling in klas 3 vmbo in het voortgezet speciaal onderwijs (VSO, cluster 3). Het ligt in de bedoeling dat onze zoon door het doen van staatsexamen voor deelcertificaten uiteindelijk een volledig diploma vmbo-TL behaalt. Waarschijnlijk wordt hij dus niet direct geraakt door de hierboven geciteerde en formeel per 1-8-2012 ingaande bepalingen van het Staatsexamenbesluit VO, hoewel niet valt uit te sluiten dat vmbo-TL voor sommige vakken voor hem toch te hoog gegrepen zal blijken te zijn. In dat geval kan hij hopelijk deelnemen aan een “bezemregeling” (zie hieronder).

Toch vind ik het bijzonder onrechtvaardig dat uitsluitend voor het vmbo-BB of –KB voor toegang tot het staatsexamen de leerling:

1. moet zijn ingeschreven bij een MBO of VSO;
2. daarnaast in een eerder schooljaar al een keer gezakt moet zijn voor het volledige examen vmbo-BB of –KB;
3. bij die gelegenheid wel een voldoende gehaald moet hebben voor elk van de beroepsgerichte vakken.

Dergelijke aanvullende eisen worden voor kandidaten voor staatsexamen-deelcertificaten vmbo-TL, havo of vwo niet gesteld. Iedereen die dat wil kan zich in principe aanmelden voor deelname aan het staatsexamen voor elk willekeurig deelcertificaat en voor elk willekeurig aantal deelcertificaten vmbo-TL, havo of vwo, ongeacht welke verdere plannen men ermee heeft.

Maar ook het behalen van één of enkele deelcertificaten vmbo-BB of –KB, wat voor sommigen zoals hieronder betoogd alleen maar mogelijk is via het staatsexamen, kan al buitengewoon relevant zijn, zeker als het een leerling met een (fysieke) beperking betreft.

De bepalingen in het Staatsexamenbesluit VO voor de beroepsgerichte leerwegen vmbo zullen er op neerkomen dat sommige leerlingen met een (fysieke) beperking die wel de cognitieve capaciteiten voor vmbo-BB of –KB hebben de facto worden uitgesloten van staatsexamen voor welk deelcertificaat dan ook (dus ook de niet-beroepsgerichte vakken) omdat zij nu eenmaal (fysiek) niet in staat zijn de beroepsgerichte vakken te volgen en/of (indien er sprake is van symbiose tussen een reguliere vmbo-school en een VSO-school) niet in staat zijn steeds van de VSO-school naar een reguliere school voor vmbo-BB of –KB te reizen, of in de beroepsgerichte vakken examen te doen. Voldoen aan de hierboven genoemde voorwaarden 2 en 3 zal voor deze groep leerlingen dus nooit mogelijk zijn.

De invoering van de nieuwe bepalingen uit het Staatsexamenbesluit VO loopt niet helemaal parallel aan de invoering van de bepalingen van de Wet Kwaliteit (V)SO voor het VSO in 2013. De VSO-school van mijn zoon heeft nog geen symbiose met een regulier vmbo tot stand kunnen brengen en ik veronderstel, gezien het tijdstip van ingaan van de bepalingen van de Wet Kwaliteit (V)SO, dat symbiose op dit moment ook nog niet verplicht is voor een VSO-school. Ik heb begrepen dat men bij de reguliere vmbo-scholen die in aanmerking komen voor een symbiose-overeenkomst met de VSO-school van mijn zoon vooralsnog “de boot afhoudt”, kennelijk onwillig om onderwijs/examinering te verzorgen aan/voor leerlingen met heel specifieke behoeften, waarbij er veel tijd zal gaan zitten in de afstemming met de VSO-school, en misschien ook wel onwillig om leerlingen in de Trouw- en Elsevier-schoolopbrengsten-lijstjes te laten figureren die de gemiddelde resultaten van hun reguliere vmbo-school omlaag zullen trekken, want veel leerlingen met beperkingen hebben in verband met ziekte en therapieën etc. meer tijd voor hun opleiding nodig dan de norm. Dus zelfs de leerlingen op de VSO-school van mijn zoon die fysiek wel de mogelijkheden hebben om beroepsgerichte vakken te volgen zullen vooralsnog niet kunnen deelnemen aan het lesprogramma en het examen bij een reguliere school voor vmbo-BB of –KB, want er is (nog) geen symbiose. Zij gaan dus sowieso tussen wal en schip vallen, omdat ik veronderstel dat het volgen van een programma voor de beroepsgerichte vakken toch enige jaren van de vmbo-opleiding in beslag zal nemen en niet iets is dat men zo maar even op het laatste moment kan doen en dan tijdig kan worden afgerond.

Ik heb wel begrepen dat de leerlingen die nu in de 3e klas vmbo van een VSO-school zitten nog zullen kunnen deelnemen aan een “bezemregeling” voor wat betreft de staatsexamens vmbo-BB en –KB, maar de leerlingen in de 1e en 2e klas niet meer. Er schijnt daartoe een inventarisatie van de daarvoor in aanmerking komende leerlingen te hebben plaatsgevonden. In ieder geval: ooit komt er een “knip” tussen leerlingen die nog wel en leerlingen die niet meer kunnen deelnemen aan het staatsexamen (voor deelcertificaten) voor vmbo-BB en -KB.

De VSO-school van mijn zoon is erg klein, en er zitten leerlingen van diverse niveaus bij elkaar in de klas. In verband met het ‘sprokkelen’ van vakken over meerdere jaren zitten er verschillende cohorten leerlingen in één eindexamenklas. Er komen dus jaren dat er enerzijds leerlingen in de hoogste klas zitten die toewerken naar deelname aan het staatsexamen deelcertificaten vmbo-BB en -KB (geldt alleen nog voor de leerlingen die in aanmerking komen voor de bezemregeling, dus leerlingen die nu in de 3e klas of hoger zitten) of staatsexamen vmbo-TL of havo, en anderzijds leerlingen die niet kunnen toewerken naar deelname aan het staatsexamen omdat zij door de nieuwe regeling niet meer worden toegelaten. Er is geen gedeeld doel meer; sommigen worden gedegradeerd tot “tweederangs” leerlingen. Dat is ongetwijfeld een domper op de motivatie van die leerlingen en problematisch voor het lesgeven.

De docenten zullen nu zelf voor deze specifieke groep leerlingen (het zal altijd maar om kleine aantallen gaan) vervangende kwalitatief hoogstaande afsluitende toetsing moeten gaan verzorgen: een eenzame en tijdrovende klus want voor elk vak is er doorgaans maar één docent aan de school verbonden, en dat terwijl er degelijke afsluitende toetsing in de vorm van staatsexamens “op de plank ligt”. Liever zou ik zien dat de docenten zich helemaal kunnen richten op de begeleiding van de leerlingen.

De betreffende leerlingen zullen het moeten doen met een niet algemeen erkend getuigschrift of iets dergelijks van de VSO-school zelf. Het is mij niet duidelijk wat het ontbreken van door de overheid erkende diplomering zal betekenen voor de vervolgopleiding van de betreffende leerlingen. Zal dit, gezien de strekking van het MBO-actieplan Focus op vakmanschap 2011-2015 en het vervallen van de drempelloze instroom in het MBO, er toe leiden dat de genoemde leerlingen die het VSO uitstromen en die cognitief in staat zijn om te functioneren op MBO 2 of MBO 3-niveau voortaan alleen maar kunnen instromen in het laagste MBO-niveau, zijnde de toekomstige entree-opleiding? Dit lijkt mij voor leerlingen met die cognitieve capaciteiten erg onbillijk.

VSO-scholen zullen veel meer dan voorheen hun “opbrengsten” moeten verantwoorden aan de Onderwijsinpectie, maar hoe zij de resultaten van leerlingen die niet aan een officieel examen hebben kunnen deelnemen gaan verantwoorden is mij niet duidelijk. Het zou niet terecht zijn als VSO-scholen hierop worden “afgerekend”, terwijl zij zelf misschien heel graag zo veel mogelijk leerlingen naar deelname aan het staatsexamen(-deelcertificaten) zouden begeleiden.

Dat een VSO-school verplicht wordt een samenwerking aan te gaan met een reguliere vmbo-school zodat de leerlingen in ieder geval qua faciliteiten in staat zullen zijn daar de beroepsgerichte vakken voor het vmbo-BB of –KB te volgen en er examen in te doen is een heel goede zaak. Ik begrijp goed dat het niet volgen van de beroepsgerichte vakken zal betekenen dat de betreffende leerling nooit een volledig diploma vmbo-BB of vmbo-KB zal kunnen halen. Dat moet hem of haar duidelijk gemaakt worden door mondelinge voorlichting, via de site en de schoolgids van de VSO-school. Toch lijkt het mij voor de betreffende leerlingen, die geen beroepsgericht vak kunnen doen, heel belangrijk dat er ook voor hen uitdagende doelen gesteld kunnen worden, in de vorm van deelname aan het staatsexamen voor die vakken die zij nog wel kunnen doen. Ik ben heel blij dat de tijd van “pamperen” voorbij is, en serieuze doelstellingen voor elke leerling horen daarbij. Deelname aan het staatsexamen voor één of zo mogelijk meer vakken is daarvoor bij uitstek geschikt.

Ik vind overigens dat de VSO-school zelf ook voor de leerlingen die meedraaien in een symbiose-regeling verder alle niet-beroepsgerichte vakken moet kunnen geven en laten examineren via het staatsexamen. Dit lijkt me het meest consistent en helder en zal ook de gemeenschappelijke doelgerichte sfeer in de eindexamenklas van het VSO het meest ten goede komen.

De mogelijkheid van het afleggen van één of enkele deelcertificaten op vmbo-BB of –KB-niveau kan overigens ook relevant zijn voor VSO-leerlingen met een disharmonieus profiel die verder op Praktijkonderwijs-niveau of juist op vmbo-TL-niveau les hebben. Ook voor hen ligt het niet voor de hand beroepsgerichte lessen te volgen op een reguliere vmbo-school.

Er is niet veel voorlichting geweest aan leerlingen en ouders over de wijzigingen in het Staatsexamenbesluit VO. Wellicht was de aandacht van de VSO-school tot voor kort opgeslokt door (de inmiddels afgeblazen bezuinigingen rond) passend onderwijs. Afgelopen maand was er dan toch een voorlichtingsbijeenkomst op school, niet zozeer specifiek over het Staatsexamenbesluit VO maar meer over de Wet Kwaliteit (V)SO. Daarbij kwamen de problemen met betrekking tot de staatsexaminering wel zijdelings aan de orde, maar ik denk zeker dat er leerlingen op het VSO en ouders zijn die zich niet bewust zijn van het feit dat zijzelf/hun kinderen geen toegang meer zullen hebben tot het staatsexamen.

Ook op de site van DUO is nog niets over de voorgenomen beperking in het Staatsexamenbesluit VO terug te vinden, terwijl die toch formeel per 1-8-2012 ingaat en de leerlingen vóór 1 december (VSO-leerlingen) of 1 januari (particulieren) moeten worden aangemeld voor het afleggen van het staatsexamen in het volgende voorjaar/de volgende zomer. Verder heb ik op internet onvoldoende kunnen terugvinden over de beweegredenen voor de beperking in de toegang tot het staatsexamen voor juist deze groep leerlingen.

Kortom, mijn klacht is dat de overheid met de bepalingen van artikel 2a uit het Staatsexamenbesluit VO een onacceptabel onderscheid maakt tussen leerlingen van de beroepsgerichte vmbo-niveaus enerzijds en vmbo-TL, havo en vwo anderzijds en in het bijzonder een onverteerbare belemmering opwerpt voor leerlingen met een (fysieke) beperking die wel de cognitieve vermogens hebben om deel te nemen aan staatsexamens voor bepaalde deelcertificaten  op vmbo-BB of -KB-niveau, maar niet de fysieke. Ik verzoek u daarom er bij de overheid op aan te dringen de betreffende bepalingen in het Staatsexamenbesluit VO zo spoedig mogelijk te schrappen.

Hoogachtend,

XXXXXX

PS Ik had deze vraag eerst voorgelegd aan de Commissie Gelijke Behandeling maar helaas is de Commissie Gelijke Behandeling niet bevoegd klachten over eenzijdig overheidshandelen, waaronder wetgeving, te onderzoeken tenzij de kwestie de grond ras en sociale zekerheid betreft.  Bij die gelegenheid had ik de volgende personen een kopie gestuurd:         De minister van OCW, mw. M. van Bijsterveldt-Vliegenthart (per brief: Ministerie van OCW, Postbus 16373, 2500 BJ  DEN HAAG); de leden van de vaste commissie voor OCW van de Tweede Kamer (dames en heren Elias, Çelik, Beertema, Biskop, Smits,Van der Ham, Klaver, Ortega-Martijn, Dijkgraaf, Ouwehand, Dijsselbloem, Ferrier); Dienst Uitvoering Onderwijs, afdeling Examendiensten; XXXXXX (directeur VSO XXXX); XXXXX (interim voorzitter MR VSO XXXXX); XXXXXX (beleidsmedewerker onderwijs BOSK)